Önemli Başlıklar
- Hipernatremi, serum sodyum konsantrasyonunun referans aralığının üzerinde olmasıdır; suyun sodyuma kıyasla göreceli olarak eksik olduğunu gösterir. Genellikle serbest su kaybından kaynaklanır, sodyum fazlalığına bağlı gelişimi ise nadirdir.
- Hipernatremi, eşlik eden hacim durumuna göre sınıflandırılır.
- Ötvolemik hipernatremi, serbest su kaybı olduğunda ancak su hücrelerden damar içine çekildiği için intravasküler hacim korunduğunda gelişir. Ötvolemik hipernatreminin en yaygın nedenleri diabetes insipidus ve hipodipsidir.
- Hipovolemik hipernatremi, hipotonik sıvı kaybıyla ortaya çıkar ve intravasküler hacim kaybıyla sonuçlanır. Hipotonik sıvı kayıpları arasında GI, renal, kutanöz ve respiratuvar kayıplar yer alır. Hipovolemik nedenler tek başına ağır hipernatremiye yol açmaz; ancak disnatremi yönetimini ağırlaştırıp karmaşıklaştırabilir.
- Hipervolemik hipernatremi, akut net sodyum kazancıyla ortaya çıkar; genellikle tuz intoksikasyonu ya da iatrojenik nedenlerin sonucudur. Ozmolalite hızla arttığında serbest su tutulur ve hipervolemi gelişir.
- Hipernatremiyle ilişkili klinik bulgular öncelikle nörolojiktir; suyun hücrelerden dışarı hareketi nedeniyle MSS'de gelişen hücresel dehidratasyondan kaynaklanır. Klinik bulgular başlangıcın akutluğu ve şiddetle korelasyon gösterir. Akut hipernatremi, kronik hipernatremiye kıyasla daha belirgin nörolojik bulgulara yol açar; kronik olgularda nöronlar, idiyojenik ozmollerin oluşumu yoluyla dengelenebilir ve bu ozmoller nöronal hücresel dehidratasyonu önler.
- Hipernatremi, köpeklerde >170 mEq/L, kedilerde >175 mEq/L düzeyinde ağır kabul edilir. Ağır hipernatreminin en yaygın nedenleri hipodipsik durumlar, sodyum toksikozu ve su erişimi kısıtlı diabetes insipidustur.
- Hipernatreminin nedenini saptamak için klinik bulgulara (hipodipsi - polidipsi ayrımı) ve renal konsantrasyon yeteneğine dayanan sistematik bir yaklaşım izlenir.
- Hipodipsi primer nörolojik hastalığa işaret eder ve ileri nörolojik inceleme gerektirir (örn. CT/MRI, CSF analizi).
- Renal konsantrasyon yeteneği idrar dansitesi, idrar ozmolalitesi ya da idrar serbest su klirensi % ile ölçülebilir. Hipernatremiye rağmen renal serbest su kaybının sürmesi diabetes insipidus ile uyumludur ve antidiüretik hormon etkinliğinin yetersiz olduğunu gösterir; bu durum eksiklikten (santral diabetes insipidus) ya da reseptör direncinden (nefrojenik diabetes insipidus) kaynaklanır.
- Hipovolemi mevcutsa izotonik kristaloid ile hacim resüsitasyonu sodyum düzeltmesinden önceliklidir; hacim sağlandıktan sonra serbest su replasmanı için hipotonik sıvılara geçilir.
- Kronik hipernatremi, serebral ödemi önlemek için 0,5 mEq/L/saat hızında yavaş düzeltme gerektirir. Akut hipernatremi daha hızlı düzeltilebilir (1-2 mEq/L/saat), ancak kronik hipernatremiye kıyasla çok daha seyrektir.
- Hipernatreminin süresi bilinmiyorsa kronik kabul edilip ihtiyatlı bir düzeltme hızı uygulanır; aşırı hızlı düzeltmeye bağlı serebral ödem riski, biraz daha yavaş düzeltmenin riskinden ağır basar.
- Düzeltme sırasında sodyum her 4-6 saatte bir yeniden ölçülmeli, tüm seri ölçümlerde aynı analizör kullanılmalıdır.
- Çoklu mekanizma ve etiyolojiye rağmen hipernatreminin varlığı ve şiddeti genel olarak olumsuz prognostik göstergelerdir.
Klinik Patofizyoloji
- Serum sodyum konsantrasyonu, ekstraselüler sıvıdaki (ECF) sodyum/su oranını yansıtır ve doğrudan su dengesiyle ilişkilidir. Hipernatremi, sodyuma göre serbest su açığına işaret eder; çoğu klinik durumda bunun nedeni sodyum fazlalığından çok serbest su kaybıdır.
- Serum sodyumu su dengesiyle, ECF hacmi ise toplam vücut sodyumuyla belirlenir.
- Hipotalamik ozmoreseptörler, antidiüretik hormon (ADH) salınımı ve susuzluk uyarımı yoluyla serum sodyumunu düzenler.
- ADH, renal toplayıcı kanaldaki V2 reseptörleri aracılığıyla su reabsorpsiyonunu artırarak serbest su tutulumu sağlar ve böylece serum sodyumunu ve ozmolaliteyi düzenler. ADH, serum sodyumundaki küçük artışlara (yani %1-%2) yanıt olarak salınır. ADH salınımının diğer uyaranları arasında hipovolemi, bulantı ve ağrı bulunur.
- Susuzluk hissi, anterior hipotalamustaki (lamina terminalis) ozmoreseptörlerin algıladığı ECF ozmolalitesi artışıyla tetiklenir ve su alımını artırır. Susuzluk hipovolemi ve orofaringeal kuruluk ile de tetiklenebilir.
- Susuzluk hissi yeterince güçlüdür; sağlıklı hayvanlar suya kısıtsız erişebildikleri ve su içebildikleri sürece sodyum alımından bağımsız olarak genellikle hipernatremik olmaz. Su erişimi kısıtlıysa, mental durum bozuksa ya da GI sistem alımı tolere etmiyorsa kompansatuvar polidipsi yetersiz kalır ve hipernatremi gelişir.
- Renin, aldosteron ve atriyal natriüretik peptit (ANP), koordineli renal sodyum ve su işlenişi yoluyla ECF hacminin yönetimine katkıda bulunur; serum sodyum konsantrasyonu üzerindeki etkileri ADH'ye kıyasla daha dolaylıdır (Tablo 1). Toplam vücut suyu ve sodyumunun hormonal düzenlenmesine ilişkin ayrıntılı derleme için Didaktik Fizyoloji bölümüne bakınız.
Hipernatremi Mekanizmaları
- Hipernatremi, plazma sodyum konsantrasyonunun referans aralığının üzerine çıkmasıdır ve vücut sodyum içeriğine göre vücut suyu defisitini yansıtır. Üç mekanizmayla ortaya çıkar: serbest su kaybı, hipotonik sıvı kaybı veya net sodyum kazanımı. Her mekanizmanın ECF hacmi üzerinde değişken etkileri vardır ve bu etkiler klinik sınıflandırmanın temelini oluşturur. Önemli olarak, hipernatremi serum sodyum konsantrasyonunu tanımlar, toplam vücut sodyumunu değil. Hasta, su ile sodyum dengesine bağlı olarak düşük, normal veya yüksek toplam vücut sodyumuyla hipernatremik olabilir. Bu ayrım, tedavi sırasındaki dikkat edilmesi gereken hususlar nedeniyle klinik açıdan önemlidir.
Serbest Su Kaybı veya Defisiti (örn. Övolemik Hipernatremi)
- Serbest su kaybında ECF osmolalitesindeki artış suyu hücrelerden ECF'ye çeker; bu durum su kaybına rağmen dolaşım hacmini korur. Buna bağlı olarak hipovolemi bulguları tipik olarak yoktur ve dehidratasyon, hipernatreminin şiddetine göre hafif görünebilir.
- Net sonuç, ECF hacmi normale yakınken hücre içi hacmin küçülmesidir (örn. hücresel dehidratasyon); bu durum hipernatremi nedeni olarak sodyum kazanımından veya hipotonik sıvı kaybından ayırt edilir.
- Bu durumda toplam vücut sodyumu normaldir; dolayısıyla tedavide vurgu yalnızca serbest su replasmanı üzerindedir.
- Ancak eşzamanlı hastalık, serbest su kaybı baskın neden olsa bile bağımsız olarak hipovolemiye katkıda bulunarak hipovolemik hipernatremiye yol açabilir. Örneğin, malignite hiperkalsemisine sekonder nefrojenik diabetes insipidus olup anoreksi ve GI bulguları bulunan bir hasta, serbest su ile hipotonik sıvının eşzamanlı kaybı sonucu hipovolemi ile başvurabilir.
- Diabetes insipidus olarak bilinen ADH salgısı veya etkinliği bozuklukları, ADH'nin serum sodyumunun başlıca hormonal belirleyicisi olması nedeniyle hipernatreminin baskın bir nedenidir. ADH etkisi olmadan böbrekler suyu tutamaz; bu da orantılı sodyum kaybı olmaksızın kontrolsüz serbest su kaybına yol açar ve serum sodyumunu doğrudan yükseltir ( Şekil 1 ).
- Santral diabetes insipidus (CDI) : nörohipofizden üretim ve salgı eksikliğine bağlı ADH yetersizliği
- Nefrojenik diabetes insipidus (NDI) : toplayıcı kanallardaki V2 reseptörünün fonksiyon kaybına bağlı olarak böbreklerde ADH'ye direnç
- Değişmiş susama kontrolüne bağlı hipodipsi veya adipsi, serbest su defisitinin bir diğer kaynağıdır. Ön hipotalamusu ve osmoreseptörlerini (lamina terminalis içinde) etkileyen lezyonlar (örn. konjenital malformasyon, neoplazi), kısmi hipodipsiden tam adipsiye kadar değişen derecelerde susamayı bozabilir.
- Hipodipsik hastalarda artakalan susama regülasyonu normal koşullarda yeterli olabilir, ancak fizyolojik stres, aktivite, hastalık veya rutinin bozulduğu dönemlerde yetersiz kalır.
Hipotonik Sıvı Kaybı (örn. Hipovolemik Hipernatremi)
- Hipovolemik hipernatremide kaybedilen sıvı, plazmaya göre hipotoniktir; sodyum içerir, ancak plazmadan daha düşük konsantrasyondadır. Net etki, plazma bileşimine göre sodyumdan daha fazla su kaybıdır; bu da eşzamanlı hacim kaybıyla birlikte hipernatremiye yol açar.
- Sodyum da kaybedildiği için toplam vücut sodyumunda azalma vardır; bu nedenle serbest su replasmanından önce izotonik hacim resüsitasyonu gerekir.
- GI kayıpları : İnce bağırsak ve kolona sıvı sekresyonu plazmaya göre hipotoniktir; sekretuvar diyare hipotonik kaybın en sık GI kaynağıdır. Gastrik sıvı plazmaya kabaca izotoniktir; bu nedenle tek başına kusma tipik olarak hipernatremiden ziyade hipokloremik alkaloza yol açar; üst GI kayıplarına bağlı belirgin hipernatremi genellikle eşzamanlı serbest su kaybı gerektirir.
- Renal kayıplar : Çoğu böbrek hastalığında proksimal tübül ile Henle kulpunda bozulmuş sodyum geri emilimi, sodyum içeren tübüler sıvıya ve dolayısıyla plazmaya göre hipotonik ancak sodyumsuz olmayan idrara yol açar. Medüller yıkanma (washout) sıklıkla konsantre etme yeteneğini daha da bozarak bunu ağırlaştırır.
- Kutanöz kayıplar : Deriden olan duyulmayan (insensible) kayıplar hipotoniktir ve kutanöz yanıklarda olabileceği gibi dermal koruma kaybıyla artabilir.
- Solunumsal kayıplar : Solunum yolundaki evaporatif kayıplar hipotonik su kaybına yol açar. Sağlıkta miktar önemsizdir, ancak solunum sıkıntısı, hipertermi, soluma (panting) ve kurak ortamlarla (örn. oksijen kafesi) artabilir.
Net Sodyum Kazancı (örn. Hipervolemik Hipernatremi)
- Hipervolemik hipernatremi, net sodyum kazancı nedeniyle ortaya çıkar; genellikle tuz alımı ya da iyatrojenik sodyum uygulaması (örn. hipertonik salin) sorumludur.
- Sodyumdaki net artışa yanıt olarak hipotalamik osmoreseptörler osmolalite değişikliğini algılar ve şu olaylar dizisini başlatır:
- ADH salınımı ve susama hissinin uyarılması; ikisi de suyu tutar
- Su tutuldukça intravasküler hacim genişler ve bu durum ANP sekresyonunu uyarır.
- ANP renin ve aldosteronu baskılar; böylece renal sodyum atılımı artar.
- Akut hipernatremide net fizyolojik yanıt, renin-anjiyotensin-aldosteron sisteminin (RAAS) baskılanmasıyla ılımlı artmış sodyum atılımı eşliğinde artmış su geri emilimidir.
- Sodyum, su gibi hücre membranlarından serbestçe geçemediği için akut hipernatremi, suyu hücrelerden ve interstisyumdan damar içi boşluğa çekerek hipervolemik duruma yol açar. Bu sıvı kaymalarının sonuçları şunlardır:
- Hipervolemi ± doku ödemi (örn. pulmoner, renal)
- Damar içi hacim fazlalığına rağmen hücresel dehidratasyon
- Net sodyum kazancı alım sonucu oluştuğunda sodyum ince bağırsakta emilir, ardından ozmotik olarak su onu izler; bu da hipervolemiye daha fazla katkıda bulunur.
- Net sodyum kazancı, toplam vücut sodyumunun yüksek olmasına yol açar; bu durum çoğunlukla serbest su replasmanına ek olarak natriürez (örn. furosemid) gerektirir.
Klinik Sonuçlar ve Komplikasyonlar
- Hipernatreminin birincil klinik belirtisi nörolojik niteliktedir; sıklıkla letarji, konfüzyon ve mental durumda değişikliğe yol açar. Klinik bulguların şiddeti, sodyumdaki değişimin hem büyüklüğü hem de hızıyla ilişkilidir; akut hipernatremide ciddi nörolojik disfonksiyon (örn. nöbet, ölüm) potansiyeli vardır.
- Serebral hücresel dehidratasyon: Yüksek ekstrasellüler sodyum, suyu hücrelerin dışına çeker; nöronlarda ve glial hücrelerde hücresel dehidratasyona, bu da hücre büzüşmesine ve nörolojik defisitlere neden olur.
- Serebral ve subaraknoid hemoraji: Hücresel dehidratasyon, beyin dokusunun kalvaryumdan uzaklaşarak büzüşmesine yol açar; kalvaryuma bağlı olup subdural aralığı kateden köprü venlerdeki gerilim artar. Belirgin hipernatremide (yani >190 mEq/L), ilerleyici hücresel dehidratasyon bu venlerin gerilim stresi altında yırtılmasına, dolayısıyla intraserebral ve subaraknoid hemorajiye neden olur.
- Hipernatremi yavaş geliştiğinde nöronlar, ozmotik su kaybına karşı koymak ve beyin hücre hacmini korumak için hücre içi organik ozmolitler (yani idiyojenik ozmoller) üreten koruyucu bir yanıt verir. Bu mekanizma, aksi halde hiperozmolaliteye eşlik edecek olan ekstrasellüler sıvı kaymasını ve hücre içi dehidratasyonu önler.
- İdiyojenik ozmol birikimi başlangıçtan sonraki saatler içinde başlar ve 2 ila 7 günde kararlı duruma ulaşır.
- Tanımlanmış idiyojenik ozmoller arasında miyo-inositol, glutamat, glutamin ve taurin bulunur.
- Ensefalopati şiddetini mutlak sodyum konsantrasyonundan ziyade hiperozmolalite derecesi belirler. İnsan hastalarda ensefalopati bulguları tipik olarak total ve efektif ozmolalite sırasıyla 340 ve 320 mOsm/kg değerini aştığında ortaya çıkar. Veteriner hastalarda karşılaştırılabilir bir eşik belirlenmemiştir; ancak bunun da hiperozmolaliteyle korele olması beklenir ve total ozmolalite >340 mOsm/kg olduğunda ensefalopatik bulgular öngörülür.
- Nöronların idiyojenik ozmol üreterek hiperozmolaliteyi telafi edebilmesi nedeniyle, kronik hipernatremide nörolojik defisitler genellikle akut hipernatremiye kıyasla daha hafiftir.
- Ancak bu koruyucu mekanizma tedavi sırasında risk oluşturur: Plazma sodyumu idiyojenik ozmollerin temizlenmesinden daha hızlı düzeltilirse, su ozmotik gradyan boyunca MSS hücrelerinin içine geçer ve serebral ödeme neden olur. Bu nedenle sodyum, idiyojenik ozmol yıkımına izin vermek ve düzeltme boyunca hücre içi sıvı ile ESS arasındaki dengeyi korumak için kademeli olarak düşürülmelidir.
- Akut hipernatremi (örn. tuz toksikozu, iyatrojenik sodyum doz aşımı), ani ozmotik ve hacim kaymalarının birleşik etkilerini yansıtan, nörolojik olmayan başka komplikasyonlara da yol açtığı bildirilmiştir.
- Akut böbrek hasarı: Hipervolemik hipernatremi, akut böbrek hasarı riskinde artışla ilişkilidir. Hipervolemi tek başına bir risk faktörü olabilir.
- Pulmoner ödem: Pulmoner ödem, hem insan hem hayvan tuz yutma olgularında tanımlanmıştır. Pulmoner ödem gelişimi, kardiyojenik ve kardiyojenik olmayan faktörlerin birleşimine bağlı olabilir.
- Aritmiler: Köpeklerde ve insanlarda yaygın QT uzaması, ölümcül ventriküler taşikardi, atriyal fibrilasyon, ventriküler prematür kontraksiyonlar, P ve QRS amplitüdünde azalma, sinüs taşikardisi, kısa P-R aralığı ve yaygın ST depresyonu dahil çeşitli aritmiler bildirilmiştir. Aritmiler, yüksek ekstrasellüler sodyumun transmembran gradyanını artırmasına bağlı olabilir.
- Sol ventrikül kontraktilitesinde azalma: Akut hipernatremide negatif inotropi belgelenmiştir ve bunun, hücre içi kalsiyumdaki azalmadan kaynaklanan kardiyomiyosit kontraksiyonu değişikliğine bağlı olduğu düşünülmektedir.
Etiyoloji ve Ayırıcı Tanılar
- Şiddetli hipernatremi genellikle saf su kaybı veya sodyum fazlalığının sonucudur; diabetes insipidus, ateş/hipertermi, kronik böbrek hastalığı ve akut böbrek hasarı en sık bildirilen nedenlerdir. Genel olarak gastrointestinal sıvı kaybı köpeklerde hipernatreminin en yaygın nedenidir; ancak genellikle yalnızca hafif hipernatremiyle (<170 mEq/L) sonuçlanır ve şiddetli hipernatremiye yol açma olasılığı düşüktür.
- Hastane kaynaklı hipernatremi, yatan hastalarda birden fazla mekanizmanın sonucu olarak sıklıkla bildirilmektedir. Hipernatreminin geniş bir retrospektif serisinde hastaların çoğunluğunda (köpeklerin %50'si, kedilerin %62'si) hastane kaynaklı hipernatremi vardı. Hastane kaynaklı hipernatremi gelişimine katkıda bulunan faktörler şunlardır:
- Mental durum değişikliği ve/veya hareketliliğin azalması nedeniyle su alımında azalma
- Diürez; ozmotik, solüt kaynaklı veya diüretik kullanımına bağlı
- IV sıvılarda (örn. %0,9 sodyum klorür, hipertonik salin) ve ilaçlarda (örn. seftazidim, sodyum bikarbonat) aşırı sodyum yükü
- Kusma ve ishalle hipotonik sıvı kaybı
- Ateş/hipertermi nedeniyle artan insensibl solunumsal kayıplar
Hipernatremi Nedenleri için Ayırıcılar
- Ayırıcı tanıların özet listesi için Tablo 2'ye bakınız. Bunlar ayrıca aşağıda daha ayrıntılı olarak listelenmiştir.
Serbest Su Kaybı veya Defisiti (Övolemik Hipernatremi)
- Diabetes insipidus, orta ile şiddetli hipernatreminin en sık nedenidir. Bir çalışmada, orta ile şiddetli hipernatremili hastaların %33'üne diabetes insipidus tanısı konmuştur. Diabetes insipidus ayrıca nefrojenik ve santral olarak sınıflandırılır; her alt tipin çok sayıda nedeni bulunur.
- Nefrojenik diabetes insipidus (NDI)
- Escherichia coli endotoksini; sıklıkla piyometra veya piyelonefrite bağlı
- Hiperkalsemi
- Hipokalemi
- Hiperadrenokortisizm
- Hipertiroidizm
- Leptospirozis
- Paraneoplastik (ör. leiomyosarkom)
- Nefrotoksisite (ör. sisplatin, aminoglikozitler, amfoterisin)
- Konjenital (nadir)
- Hepatik yetmezlik (insanlarda bildirilmiştir)
- Santral diabetes insipidus (CDI)
- Travma (yani travmatik beyin hasarı)
- Neoplazi (hipotalamik ve/veya hipofizer)
- Menenjit ± ensefalit
- Konjenital
- Panhipofizit; primer (immün aracılı) veya sekonder (ör. enfeksiyöz)
- İdiyopatik
- Adipsi/hipodipsi
- Suya erişim eksikliği (ör. su bulunmaması veya donmuş olması)
- Konjenital
- Orta hat ön beyin malformasyonu
- Lober holoprozensefali: iki serebral hemisfere ayrılma yetersizliği
- Korpus kallozum malformasyonları
- Hidrosefali
- Edinsel
- Travma
- Neoplazi (örn. CNS lenfoması, hipofiz makroadenomu)
- Hipotalamik meningoensefalit
- Hipotiroidizm
- Eşzamanlı hipotiroidizm ve hem serum hem CSF içinde antitiroid antikorları bulunan tek bir köpekte adipsik hipernatremi bildirilmiştir. Levotiroksin tedavisi adipsiyi çözmüştür ve nedensel bir ilişki düşündürmektedir; ancak ileri görüntüleme yapılmamıştır ve tesadüfi bir yapısal lezyon dışlanamaz.
- Hipotonik Sıvı Kaybı (Hipovolemik Hipernatremi)
- GI sıvı kayıpları
- Kusma
- İshal
- GI sıvı sekestrasyonu (örn. ileus, obstrüksiyon)
- Aşırı besleme tüpü aspirasyonu
- Ozmotik aktif maddelerin alımı veya uygulanması (örn. aktif kömür, büyük miktarda şeker/şekerleme)
- Renal sıvı kayıpları/diürez
- Kronik böbrek hastalığı
- Non-oligürik akut böbrek hasarı
- Diüretik tedavi (örn. furosemide, mannitol, spironolactone)
- Diabetes mellitus veya diyabetik ketoasidoz
- Post-obstrüktif diürez
Kutanöz/respiratuvar sıvı kayıpları
- Ateş
- Sıcak çarpması
- Yanıklar
- Hiperventilasyon
Oral sodyum kaynakları
- Ev yapımı oyun hamuru ve kil
- Tuzlu su (okyanus veya havuz)
- Emetik olarak kullanılan sofra tuzu
- Büyük hayvanlara yönelik tuz blokları
- Buz çözücü/buz eritici tuzlar
- Kurutulmuş et (jerky) ürünleri
- Yanlış hazırlanmış yem veya mama karışımı
- Krokete eklenen peynir altı suyu (whey)
- Ticari krokenin aşırı tüketimi
- Soya sosu
- Paintball topu yutulması
- Yüksek sodyum içeren eklem desteği çiğneme tabletleri (örn. glukozamin/kondroitin)
- Oral sodyum fosfat (örn. OsmoPrep)
- Parenteral sodyum kaynakları
- Hipertonik salin
- Sodyum içeriği yüksek IV ilaçlar
- Sodyum bikarbonat
- Ceftazidime
- Piperacillin/tazobactam
- Diğer antimikrobiyal formülasyonlar ( sodyum içeriği için ilaç prospektüslerine bakınız )
- Yüksek hacimli veya uzun süreli %0,9 sodyum klorür infüzyonları
- Hipertonik parenteral beslenme
- Hipertonik diyalizat
Diğer sodyum kaynakları
- Sodyum fosfat lavmanları
- Polyethylene glycol 3350 (ozmotik laksatif) yanlışlıkla IV uygulandığında hipernatremiye neden olduğu bildirilmiştir.
Renal sodyum retansiyonu
- Hiperaldosteronizm
- Hiperkortizolizm
- Klinik Taklitçiler
- Psödohipernatremi nadirdir ancak yüksek sodyumlu sıvıların uygulanmasının ardından yeterince temizlenmemiş IV kateterlerden örnek alınması ya da sodyum tuzu içeren antikoagülanların (örn. sitrat, oksalat, florür) kullanılması gibi hatalı örnek işleme durumlarında görülebilir.
- Komorbiditeler ve Yatkınlıklar
- Aşağıdaki durumlar hipernatremi ile sıklıkla birlikte görülür veya hipernatreminin yönetimini ve prognozunu etkiler.
- Postoperatif hipernatremi, transsfenoidal hipofizektomi ve kolesistektomi sonrasında bilinen bir komplikasyondur. Etiyolojide büyük olasılıkla insensibl kayıplar, yetersiz serbest su replasmanı, stres aracılı ADH değişiklikleri ve hipofizektomide hipotalamo-hipofizer eksenin geçici bozulması birlikte rol oynar.
- Travmatik beyin hasarı (TBH) santral diabetes insipidusun sık görülen bir nedenidir ve prognozu etkileyebilir.
- TBH bağlamında hipernatremi önemli bir prognostik ağırlık taşır; TBH'li köpeklerde mortalite hipernatremik hastalarda 22 kat daha olasıdır. Hipernatreminin varlığı daha agresif bir izlem ve sodyumun normalleştirilmesine yönelik özgül müdahaleleri gerektirmelidir.
- Hiperlipidemi (hipertrigliseridemi ve hiperkolesterolemi) köpeklerde hipernatremi ile birlikte nadiren bildirilmiştir.
- Etkilenen bireylerde lipid anormallikleri hipernatreminin düzeltilmesiyle gerilemekte, sodyum konsantrasyonları yükseldikçe yeniden ortaya çıkmaktadır; bu durum nedensel bir ilişkiyi desteklemektedir.
- Tam olarak anlaşılamamış olmakla birlikte bu fenomen hipernatremili çocuklarda tanımlanmış ve hipertonik salin uygulamasıyla sıçanlarda deneysel olarak oluşturulmuştur.
- Yüksek sodyum klorür konsantrasyonunun lipoprotein lipazı inhibe etmesi altta yatan mekanizma olarak öne sürülmüştür; ancak hiperosmolalite veya eşlik eden hastalığa sekonder hepatik disfonksiyon da katkıda bulunabilir.
- Bildirilen olgularda metodolojik artefakt tam olarak dışlanamaz; çünkü lipemi bazı analizörlerde sodyum ölçümünü etkileyebilir ve lipid normalleşmesi doğrudan bir sodyum-lipid etkileşiminden bağımsız olarak yalnızca rehidratasyonla da açıklanabilir.
- Altta yatan neden yapısal bir hipotalamik veya hipofizer lezyon içerdiğinde hipopitüitarizm hipernatremiye eşlik edebilir ve büyüme hormonu, tiroid hormonu, cinsiyet hormonları ve kortizolde eş zamanlı eksikliklere yol açar.
- Hipoadrenokortisizm sıvı ve elektrolit yönetimini güçleştirebilir ve hemodinamik instabiliteyi kötüleştirebilir.
- Erken yaşta etkilenen hastalarda küçük cüsse ve/veya orantılı cücelik görülür.
- Yatkınlıklar
- Konjenital hipodipsik hipernatremi çalışmalarında Minyatür schnauzer ve Staffordshire bull terrier ırkları fazla temsil edilmektedir; bu durum genellikle orta hat ön beyin malformasyonunun (örn. lobar holoprosensefali, korpus kallosum anormallikleri) sonucudur.
Hasta Değerlendirmesi
- Hipernatremi herhangi bir sinyalmandaki hastada görülebilir; sunum şekli neden, kronisite ve şiddete göre geniş değişkenlik gösterir.
Sinyalment
Tür
- Hipernatremi hem köpeklerde hem kedilerde görülür.
Yaş
- Hipernatremi tüm yaşlarda görülebilir.
- 2 yaşından küçük hastalarda öncelikle konjenital nedenler düşünülmelidir.
- Küçük bir çalışmada, korpus kallozum anomalilerine sekonder hipodipsik hipernatremisi olan köpeklerde ortalama yaş 19 aydı.
- Konjenital nedenlerin yaşamın çok daha erken döneminde klinik belirti oluşturması beklenir; ancak bazı hastalar normal koşullarda dengeyi sağlayacak yeterli artık susama regülasyonunu korur. Bu hastalarda hipodipsik hipernatremi, genellikle fizyolojik stres, hastalık ya da su tüketimini sınırlayan veya serbest su gereksinimini kompansatuvar kapasitenin ötesine çıkaran rutin değişikliğiyle tetiklenerek ancak ilerleyen dönemde klinik olarak belirginleşebilir.
- 2 yaşından büyük hastalarda hipernatreminin edinsel nedenleri daha olasıdır.
Cinsiyet
- Cinsiyete bağlı bir yatkınlık bildirilmemiştir.
Irk
- Hipernatremi için genel olarak ırk yatkınlığı yoktur; ancak bazı ırklar belirli altta yatan etiyolojilere yatkındır:
- Miniature schnauzer ve Staffordshire bull terrier ırkları, konjenital orta hat ön beyin malformasyonuna, özellikle eşlik eden korpus kallozum anomalilerinin görüldüğü lobar holoprozensefaliye yatkındır; yayımlanmış hipodipsik hipernatremi olgu serilerinde fazla temsil edilirler.
- Miniature schnauzer ırkında bu malformasyonla ilişkili, ırka özgü bir durum olarak tanımlanmış, iyi bilinen hipodipsik hipernatremi sendromu görülür.
Öykü
- Hipernatremik hastaların değerlendirilmesinde ayrıntılı bir öykü şarttır. Su alımı ile idrar çıkışının miktarının belirlenmesi, hastanın hipodipsik mi yoksa polidipsik mi olduğunun saptanması, ayırıcı tanı listesini belirgin biçimde daraltan ve ileri incelemeleri yönlendiren kritik bir erken adımdır. Hasta sahibiyle görüşülecek noktalar:
- Adipsi, hipodipsi veya polidipsi bulunup bulunmadığını belirlemek için suya erişimi ve su alımını sorgulayın ( Tablo 3 ).
- Poliüri bulunup bulunmadığını belirlemek için idrara çıkma alışkanlıklarını sorgulayın.
- Tablo 3 . Köpek ve kedilerde su alımı referans aralıkları
- 20-90 mL/kg/gün
- <45 mL/kg/gün
- >100 mL/kg/gün
- >45 mL/kg/gün
- Akut başvurularda, nadir görülse de, hastanın sodyumdan zengin herhangi bir madde yutmadığından emin olun.
- Ev yapımı oyun hamuru ( ticari oyun hamurunun hipernatremiye yol açtığı bildirilmemiştir )
- Whey takviyeleri
- Büyükbaş hayvanlar için tuz blokları
- Buz çözücü/buz eritici tuzlar
- Paintball topları
- Büyük miktarlarda jerky (kurutulmuş et), soya sosu veya kuru ticari köpek maması
- Tuzlu su (deniz veya havuz suyu)
- Hipernatremi ile ilişkili olabilecek yakın dönem tıbbi müdahaleler şunlardır:
- Sodyum fosfat lavmanı
- Sofra tuzu ile kusturma işlemi
- Aktif kömür uygulaması
- Oral elektrolit çözeltileri (yanlış hazırlanmışsa); sıklıkla diyare için kullanılır
- Akut hipernatremili yatan hastalarda iyatrojenik nedenler göz önünde bulundurulmalıdır:
- Sıvı veya suya erişim olmaksızın diüretik kullanımı
- Hipertonik salin aşırı dozu
- IV sodyum bikarbonat uygulanması
- Eşzamanlı serbest su kayıpları olan hastalarda (örn. ateş, solunum sıklığında artış, GI kayıplar) IV %0,9 sodyum klorürün aşırı veya uzun süreli kullanımı
- Hipertonik parenteral beslenme
- Hipertonik diyalizat
- Polietilen glikol 3350'nin kazara IV uygulanması
Klinik Belirtiler
- Klinik belirtiler başlangıç hızı ve şiddetle korelasyon gösterir. Akut hipernatremi, hücrenin idiyojenik osmollerin oluşumu yoluyla dengelenme yeteneği (hücresel dehidrasyonu önler) nedeniyle kronik olgulara kıyasla daha belirgin nörolojik belirtilere yol açar.
- Hipernatremiyle ilişkili klinik belirtiler öncelikle nörolojiktir; hücrelerden su çıkışına bağlı olarak MSS'de hücresel dehidrasyon gelişir.
- Letarji
- Dezoryantasyon ve vokalizasyondan obtundasyon, stupor veya komaya uzanan mental durum değişiklikleri
- Ataksi
- Kas tremorları
- Nöbetler
- Başı duvara dayama
- Akut körlük
- Hipernatremi ve yapısal MSS hastalığı olan köpeklerde agresyon bildirilmiştir.
- GI belirtiler de sıklıkla mevcuttur.
- Anoreksi
- Kusma
- İshal
- Hemorajik enterit hiperosmolar durumların bir bulgusu olabilir, ancak nadiren bildirilir.
- Akut hipernatremide hipervolemiye bağlı olarak şunlar görülebilir:
- Periferik ödem
- Abdominal distansiyon
- Seröz burun akıntısı
- Takipne ± dispne
Fizik Muayene Bulguları
- CNS belirtileri sık görülür; hücresel dehidratasyonu ya da primer nörolojik hastalığı gösterebilir.
- Dezoryantasyon ve vokalizasyondan obtundasyon, stupor veya komaya uzanan mental durum değişiklikleri
- Ataksi
- Kas fasikülasyonları, tremorlar veya rijidite
- Nöbetler
- Körlük
- Anizokori
- Hiporefleksi
- Ventrofleksiyon
- Hipotonik sıvı kaybıyla birlikte dehidratasyon bulguları görülebilir; bunlar azalmış deri turgoru, yapışkan/kuru mukozalar, enoftalmi ve uzamış kapiller dolum zamanı ile kendini gösterir.
- Akut tuz alımında hipervolemi bulguları şunları içerebilir:
- Kemozis
- Periferik ödem
- Juguler ven distansiyonu
- Abdominal sıvı dalgası
- Seröz burun akıntısı
- Taşipne, dispne
- Artmış bronkoveziküler sesler veya krepitasyonlar
- Hipopituitarizmi olan genç hastalarda kısa boy ve orantılı cücelik gözlenebilir.
Tanısal Yaklaşım
- Tanısal yaklaşım hipernatreminin şiddetine göre yönlendirilmelidir (Tablo 4).
Hafif hipernatremi (Na <170 mEq/L) :
En sık GI, renal veya respiratuvar sıvı kayıplarından kaynaklanır
- GI kayıp: diyare (özellikle sekretuvar), kusma, sekestrasyon (örn. ileus)
- Renal kayıp: poliüri
- Respiratuvar: soluma (panting), taşipne, özellikle kuru ortam koşullarında (örn. oksijen kafesi)
- Böyle bir sıvı kaybı belgelendiğinde, etiyolojiyi belirlemek için ileri tanısal testler genellikle gerekli değildir; sıvı açığının düzeltilmesiyle birlikte düzelme izlenir.
- GI, renal veya respiratuvar sıvı kayıpları belgelenmemişse ve/veya eşlik eden hipodipsi ya da poliüri ve polidipsi (PU/PD) varsa, tanısal yaklaşım şiddetli hipernatremideki yaklaşımla aynıdır.
Şiddetli hipernatremi (Na >170 mEq/L) :
- En sık ökolemik veya hipervolemik durumlarda görülür; bu sınıflarda çok sayıda olası neden bulunduğundan yapılandırılmış tanısal değerlendirme gerekir ( aşağıda ).
- Şiddetli hipernatreminin en sık nedenleri hipodipsik durumlar, sodyum toksikozu veya aşırı dozu ve su erişiminin kısıtlandığı diabetes insipidustur .
- Tedavi edilmemiş diabetes insipidus hipernatremiye yol açsa da, diabetes insipidus ile hipodipsi birlikteliği, diabetes insipidus ve kompansatuvar polidipsisi olan hastalarda tipik olmayan şiddetli hipernatremi potansiyeli yaratır. Ancak diabetes insipidusu olan hastalar suya yeterince erişemediğinde (örn. obtunde, hospitalize, erişim kısıtlı) veya ilişkisiz bir hastalığa bağlı olarak susama hissi azaldığında (örn. bulantı, kusma), su kaybını telafi etme yeteneği bozulur ve şiddetli hipernatremi gelişebilir.
- Şiddetli hipernatremi için tanısal algoritma Şekil 2'de verilmiştir.
- Tablo 4 . Farklı mekanizmalarda beklenen hipernatremi şiddeti
Hipernatremi Şiddet Potansiyeli
- Adipsik/hipodipsik durumlar
- Tuz toksikozu/iyatrojenik Na + aşırı dozu
- Tedavi edilmemiş diabetes insipidus + kısıtlı su erişimi
- Tedavi edilmemiş diabetes insipidus
- Ozmotik diürez (örn. obstrüksiyon sonrası diürez)
- GI sıvı kaybı
- Düşük-orta
Önerilen Tanısal Testler
- Serum biyokimya profili
- CBC
- Üriner analiz
Düşünülen Tanısal Testler
- İdrar osmolalitesi
- İdrar serbest su klirensi %
- İdrar kültürü ve duyarlılık testi
- Kapsamlı abdominal ultrasonografi
- Leptospiroz testi
- Kortizol ± ACTH stimülasyon testi
- Tiroid hormonu ölçümü
- Paratiroid hormonu ölçümü
- İleri nörolojik testler (CT/MRI, CSF analizi)
CBC
- Hipernatremik hastalarda başlangıç veri tabanının bir parçası olarak CBC önerilir.
- Lökopeni, lökositoz ya da sola kayma gibi bulgular, inflamatuar ve enfeksiyöz etiyolojilerden (örn. piyometra, piyelonefrit, sepsis) şüpheyi destekleyebilir veya artırabilir.
Serum Biyokimya Profili
- Sodyum yüksekliğinin derecesini doğrulamak, ozmolaliteyi değerlendirmek ve katkıda bulunan veya komplike eden durumları taramak için biyokimya profili önerilir.
- Hipernatremi, köpeklerde sodyum 170 mEq/L, kedilerde 175 mEq/L değerini aştığında şiddetli kabul edilir (Tablo 5).
- Birçok klinik içi analizör >180 mEq/L değerleri ölçemez. Ölçülen değer analizör aralığını aştığında gerçek sodyum konsantrasyonu bilinmez ve belirgin şekilde daha yüksek olabilir. Akut hipernatremi ve primer hipodipside >200 mEq/L sodyum konsantrasyonları belgelenmiştir.
- Ayrıca bkz. Uzman Rehberi: Serum sodyumu analizörün ölçüm aralığını aştığında yönetim önerileri.
- Hastanede birden fazla analizör mevcutsa, gözlenen değişikliklerin analizörler arası değişkenliği değil gerçek sodyum eğilimlerini yansıttığından emin olmak için belirli bir hastadaki tüm seri ölçümlerde aynı analizör kullanılmalıdır.
- Tablo 5. Köpeklerde ve kedilerde disnatremi düzeyleri
- 140-150 mEq/L
- 150-160 mEq/L
- Hipernatremi
- Şiddetli hipernatremi
- Hiperkloremi yaygındır ve metabolik asidoza katkıda bulunabilir.
- Sodyum ekstraselüler ozmolalitenin birincil belirleyicisi olduğundan, plazma ozmolalitesi hipernatreminin derecesiyle orantılı olarak yükselir.
- Normal ozmolalite köpeklerde 290-310 mOsm/kg, kedilerde 290-330 mOsm/kg'dır.
- Ozmolalite, referans laboratuvarında donma noktası depresyonu ile doğrudan ölçülebilir veya aşağıdaki formül kullanılarak tahmin edilebilir:
- Formül: Ozmolalite
- Renal değerler azotemi bulguları açısından değerlendirilmelidir; azotemi şunlar olabilir:
- Hipovolemiye bağlı pre-renal (örn. hipovolemik hipernatremiye yol açan GI/renal kayıplar)
- İntrinsik böbrek hastalığına (örn. KBH), piyelonefrite veya akut böbrek hasarına bağlı renal; bu durumlar hipernatremiye katkıda bulunabilir ve akut hipernatreminin olası bir komplikasyonudur
- Hiperkalsemi, nefrojenik diabetes insipidusun (NDI) yaygın bir nedenidir. Total kalsiyum yüksekse iyonize kalsiyum ölçümü önerilir. İyonize hiperkalsemi doğrulanırsa, hiperkalsemi nedenlerine yönelik tanısal değerlendirme öncelikli olmalıdır.
- Hipokalemi, renal konsantre etme yeteneğini bozarak hipernatreminin diğer primer nedenlerine sahip hastalarda serbest su kaybını artırır.
- Klinik olarak anlamlı hipokalemi kaynaklı NDI'nin tek başına hipernatremiye yol açması olası değildir; ancak konsantre etme yeteneğini kötüleştirebilen ve eşzamanlı serbest su kaybı olan hastalarda yönetimi güçleştiren bir faktör olarak tanınmalıdır.
- Hepatik disfonksiyon birden fazla mekanizma aracılığıyla NDI'ye katkıda bulunabilir ancak hipernatreminin birincil nedeni olması olası değildir.
- Bu etkilerin ortaya çıkması için klinik açıdan anlamlı disfonksiyon gerekir; hepatik fonksiyon korunmuşken hafif hepatoselüler hasar (örn. ALT, ALP yüksekliği) hipernatremiye anlamlı katkıda bulunmaz.
- Hiperbilirubinemi, BUN düşüklüğü, hipoalbuminemi, hipoglisemi veya hipokolesterolemi dahil hepatik fonksiyon bozukluğuna ilişkin biyokimyasal bulguları olan hipernatremik hastalarda, hepatik hastalık serbest su kaybına katkıda bulunan olası bir faktör olarak değerlendirilmelidir; bu durum hasta yönetimini karmaşıklaştırabilir.
- Hipoglisemi varsa sepsis (örn. piyometra, piyelonefrit), hipoadrenokortisizm (yaygın hipofiz hastalığına sekonder gelişebilir) ve hepatik fonksiyon bozukluğuna ilişkin diğer bulgular (yukarıda) açısından değerlendirme yapılmalıdır.
- Belirgin hiperglisemi (>300 mg/dL) suyun hücre içi kompartmandan hücre dışı kompartmana ozmotik kaymasına yol açarak ölçülen sodyumu yapay biçimde düşürür. Hiperglisemik etkiden bağımsız gerçek sodyum konsantrasyonunu değerlendirmek için aşağıdaki formül kullanılarak düzeltilmiş sodyum hesaplanmalıdır:
- Formül: Düzeltilmiş Sodyum
- Hiperlipidemi (hipertrigliseridemi ve hiperkolesterolemi) köpeklerde hipernatremiyle birlikte nadiren bildirilmiştir. Etiyoloji ve önemi belirsizliğini korumaktadır; ancak lipid anormallikleri genellikle sodyum anormalliğinin düzeltilmesiyle düzelir.
İdrar Analizi
- İdrar analizi, özellikle idrar dansitesi (USG), hipernatreminin yönetiminde son derece önemli bir tanısal testtir. USG hidrasyon durumu bağlamında yorumlanmalıdır; diabetes insipidusu doğrulamak veya dışlamak için tek başına kullanılamaz ( Tablo 6 ).
- Hipostenüri (<1,008) : Eşzamanlı hipernatremi ve dehidratasyon varlığında tam diabetes insipidusun belirleyici özelliğidir
- İzostenüri (1,008-1,012) : Hipotonik sıvının renal kaybını veya kısmi diabetes insipidusu düşünün.
- Kısmi konsantrasyon yeteneği (1,013-1,030) : Kısmi diabetes insipidusu veya renal konsantrasyon yeteneği sınırlı hipotonik GI sıvı kaybını düşünün.
- Konsantre (>1,030) : Hipodipsik durumları, renal konsantrasyon yeteneği korunmuş hipotonik GI sıvı kaybını veya akut sodyum fazlalığını (örn. tuz toksikozu, iyatrojenik sodyum aşırı dozu) düşünün.
USG sınırlamaları:
- USG, dehidratasyon sırasında serbest su korunumunu doğru yansıtmayabilir. Üre, dehidratasyon sırasında atılan baskın idrar solütüdür ancak USG'ye çok az katkıda bulunur. Bu nedenle bazı olgularda USG, gerçekte olandan daha ciddi bir konsantrasyon yetersizliği izlenimi yaratır. Dehidrate hastalarda idrar ozmolalitesi, konsantrasyon yeteneğinin daha duyarlı bir göstergesidir.
- Dehidratasyon, barorseptörler aracılığıyla ozmotik olmayan ADH salınımını tetikleyebilir; bu durum diabetes insipidusta bile idrarı kısmen konsantre eder.
- Tablo 6. Hipernatremik hastalarda USG yorumu
- <1,008 (Hipostenüri)
- 1,008-1,012 (İzostenüri)
- 1,013-1,030 (Kısmi konsantre etme yeteneği)
- >1,030 (Konsantre)
- Tam DI (CDI veya NDI)
- Kısmi DI (CDI veya NDI)
- Saf su veya hipotonik sıvı kaybı, normal böbrek fonksiyonu
- Hipotonik sıvının renal kaybı
- Sodyum fazlalığı (örn. tuz toksikozu, iatrojenik)
- CDI = santral diabetes insipidus; NDI = nefrojenik diabetes insipidus; USG = idrar özgül ağırlığı
- İdrar Osmolalitesi
- USG'si belirsiz (örn. 1,008-1,020) hastalarda, dehidratasyona yanıt olarak gelişen kısmi konsantrasyonu kısmi diabetes insipidustan ayırt etmeye yardımcı olmak için idrar osmolalitesi ölçümü düşünülmelidir.
- İdrar osmolalitesi ölçümü ozmometre gerektirir; plazmada yapılabildiği gibi güvenilir biçimde hesaplanamaz. İdrar osmolalitesi mutlak bir değer olarak değil, plazma osmolalitesine göre yorumlanmalıdır.
- Hipernatremik veya dehidrate her hastada böbrekler serbest suyu azami düzeyde tutmalıdır; idrar osmolalitesi plazma osmolalitesini belirgin biçimde aşmalıdır. Bu bağlamda idrarın plazma osmolalitesinin üzerinde konsantre edilememesi anormaldir ve diabetes insipidus açısından araştırmayı gerektirir (Tablo 7).
- Dehidratasyon sırasında idrardaki baskın solüt üredir ve USG üzerindeki etkisine kıyasla osmolaliteye orantısız biçimde katkıda bulunur; bu nedenle USG düşük kalsa da idrar osmolalitesi 400-500 mOsm/kg'a yaklaşabilir.
- Tablo 7. İdrar osmolalitesi ile plazma osmolalitesi karşılaştırması: hipernatremik veya dehidrate hastalarda yorum
- Yorum
- İdrar > Plazma
- Serbest suyun uygun renal korunumu; DI olası değil
- İdrar = Plazma
- Konsantre etme yeteneğinde bozulma; kısmi DI, CKD veya diğer medüller yıkanma nedenleriyle uyumlu
- İdrar < Plazma
- Uygunsuz serbest su kaybı; DI ile uyumlu
- CKD = kronik böbrek hastalığı; DI = diabetes insipidus
- İdrarla Serbest Su Klirensi (UFWC %)
- USG'si belirsiz (örn. 1,008-1,020) hastalarda ozmometri mevcut değilse, idrar ozmolalitesine daha pratik bir alternatif olarak idrarla serbest su klirensini (UFWC%) değerlendirin.
- UFWC%, idrar hacminin serbest sudan oluşan oranını ölçer. USG belirsiz olduğunda, dehidratasyona yanıt olarak gelişen kısmi konsantrasyon ile kısmi diabetes insipidus ayrımına yardımcı olabilir. Örneğin izostenürik hastalarda serbest su kaybı derecesi yalnızca USG'den belirlenemez.
- Değerler, serum ve idrarda sodyum ile potasyum ölçülerek elde edilebilir. Bu ölçümler çoğu klinik içi analizörde yapılabilir.
- UFWC% şu şekilde hesaplanır:
- Formül: UFWC%
Hipernatremik veya dehidrate hastalarda UFWC% yorumu:
- Sıfır veya negatif (≤0) : Normal; uygun serbest su tutulumu, diabetes insipidus olası değil.
- Pozitif (>0) : Uygunsuz serbest su kaybını doğrular, diabetes insipidus açısından kuşku uyandırır.
- İdrar Kültürü ve Duyarlılık Testi
- Piyüri veya bakteriüri dahil aktif idrar sedimenti olan hastalarda, hipernatremi veya NDI'ye katkıda bulunan bakteriyel enfeksiyonu, özellikle Escherichia coli ilişkili piyelonefrit veya piyometrayı belirlemek için idrar kültürü ve duyarlılık testi önerilir.
- Sedimenti inaktif hipostenürik hastalarda da idrar kültürü düşünülmelidir; çünkü piyüri yokluğunda bakteriyel sistit ve subklinik üst üriner sistem enfeksiyonu görülebilir. Bu bağlamda enfeksiyonu dışlamada kültür, sediment incelemesinden daha duyarlıdır.
- Kapsamlı Abdominal Ultrasonografi
- Hipernatremiye tanısal yaklaşımda altta yatan veya katkıda bulunan nedenleri (piyometra, böbrek hastalığı, GI obstrüksiyon veya ileus ve neoplazi dahil) değerlendirmek için abdominal ultrasonografi düşünülebilir.
- Böbrek değerlendirmesi, KBH, akut böbrek hasarı veya piyelonefritle uyumlu yapısal değişiklikleri saptayabilir; bunların tümü renal serbest su kaybına katkıda bulunabilir.
- GI sistem değerlendirmesi, ileus veya obstrüksiyona sekonder sıvı sekestrasyonunu saptayabilir; bu durum hipotonik sıvı kaybına ve hacim eksikliğine katkıda bulunabilir.
- Şüpheli paraneoplastik NDI, intestinal leiyomiyosarkomlu bir köpeğe ait tek bir olgu sunumunda belgelenmiştir.
- Leptospiroz Testi
- Hipernatremi ve PU/PD olan köpeklerde leptospiroz testi düşünülmelidir.
- Leptospirozun NDI'ye neden olabildiği ve bulantı ve/veya kusma nedeniyle su alımı bozulursa hipernatremiye ilerleyebildiği bildirilmiştir. NDI, köpeklerin yaklaşık %25'inde azotemiden önce görülebilen, leptospiroz enfeksiyonunun erken bir belirtisi olabilir.
- Tanısal seçenekler, belirtilerin süresine ve aşı öyküsüne göre değişir; kapsamlı tanı rehberi için Leptospiroz monografına bakınız.
- Adrenal Eksen Testi
- Hipernatremisi olan ve hiperadrenokortisizm, hipoadrenokortisizm veya birden fazla hormon eksikliğini (örn. hipotiroidizm, hiposomatotropizm, hipogonadizm) düşündüren klinik bulguları bulunan köpeklerde adrenal eksen testi düşünülmelidir.
- Hiperadrenokortisizm köpeklerde sekonder NDI'ye neden olabilir. Persistan hipostenürisi ve uyumlu sinyalmanı veya hiperadrenokortisizmi düşündüren klinik bulguları olan hastalarda test düşünülmelidir.
- Katkıda bulunan etiyoloji olarak şüphelenildiğinde hiperadrenokortisizm taraması için idrar kortizol:kreatinin oranı veya düşük doz deksametazon supresyon testi uygun olabilir. Kapsamlı tanı ve tedavi rehberi için Hiperadrenokortisizm monografına bakınız.
- Hipoadrenokortisizm, diffüz yapısal hipofiz hastalığı olan hastalarda santral diabetes insipidus (CDI) ile birlikte nadiren görülür; çünkü ACTH üretiminin kaybı sekonder adrenokortikal atrofiye yol açar.
- Yapısal hipofiz hastalığı veya birden fazla hormonal eksiklik kanıtı olan hastalarda hipoadrenokortisizm için proaktif tarama önerilir.
- Bazal kortizolün 2 µg/dL'nin altında olması, tanıyı doğrulamak için ACTH stimülasyon testini gerektirir. Kapsamlı tanı ve tedavi rehberi için Hipoadrenokortisizm monografına bakınız.
- Eşzamanlı CDI ve hipoadrenokortisizm, TBI ve lenfositik panhipofizit olan köpek ve kedilerde bildirilmiştir; bu durum izole bir bulgu olmaktan çok, birden fazla eşzamanlı hormonal eksikliğe yol açan hipopitüitarizm bağlamında görülür.
- Hipoadrenokortisizm tipik olarak hiponatremiye neden olduğundan, CDI'lı bir hastada eşzamanlı varlığı klinik olarak maskelenebilir; CDI'ın serbest su kaybı ile hipoadrenokortisizmin sodyum kaybı birbirini kısmen dengeler ve belirgin altta yatan hastalığa rağmen aldatıcı biçimde normal veya yalnızca hafif anormal serum sodyum düzeyi ortaya çıkar.
- Tiroid Hormonu Ölçümü
- Hipertiroidizm, kedilerde edinsel NDI'nin bilinen bir nedenidir; PU/PD ve hipernatremisi olan kedilerde katkıda bulunan etiyoloji olarak dışlanmalıdır. Kapsamlı tanı ve tedavi rehberliği için Hipertiroidizm monografına bakınız.
- Hipotiroidizm, yaygın yapısal hipofiz hastalığına sekonder hipopitüitarizmin bir bileşeni olarak CDI ile birlikte nadiren görülür. Kapsamlı tanı ve tedavi rehberliği için Hipotiroidizm bölümüne bakınız.
- Birden fazla hormon eksikliği bulgusu veya yapısal hipofiz lezyonu olan köpeklerde tiroid testi önerilir; hipodipsi/adipsisi olan köpeklerde de düşünülmelidir.
- Hipotiroidizmi olan bir köpekte, hem serumda hem de CSF'de antitiroid antikorlarıyla birlikte adipsik hipernatremi bildirilmiştir. Levotiroksin tedavisi adipsiyi düzeltmiştir; bu durum nedensel bir ilişkiyi düşündürmektedir. Ancak ileri görüntüleme yapılmamıştır ve tesadüfi bir yapısal lezyon dışlanamaz.
- Eşzamanlı CDI ve hipotiroidizm, lenfositik panhipofizitte ve hipopitüitarizme yol açan TBI sonrasında bildirilmiştir; bu olguda CDI'ye ek olarak hiposomatotropizm, hipotiroidizm ve hipogonadizm gelişmiştir.
- İleri Nörolojik Testler: MRI/CT ve CSF Analizi
- Aşağıdaki durumlarda hipernatremik hastalarda beyin görüntüleme ve CSF analizi endikedir:
- Hipodipsi veya adipsi
- Hipernatremi düzeltildikten sonra devam eden nörolojik bulgular
- İlk değerlendirme sonrasında saptanabilir neden bulunmaması
- MRI tercih edilir, ancak MRI'a erişilemiyorsa CT düşünülebilir.
- Hipernatremiyle ilişkili olası bulgular şunlardır:
- Doğumsal orta hat ön beyin malformasyonları, örneğin holoprozensefali ve korpus kallozum anomalileri
- Rostral korpus kallozum, forniks ve septum pellusidumun yokluğu ile lateral ventriküllerin füzyonu, köpek ve kedilerde lobar holoprozensefali için güvenilir görüntüleme ölçütleridir.
- Singulat girusların ayrılmaması neredeyse tüm köpeklerde bildirilmiştir, ancak kedilerde tutarlı biçimde bulunmaz.
- Kistler, neoplazi ve kanama gibi yapısal hipofiz veya hipotalamik hastalık
- Hipofiz makroadenomlarının adipsi ve hipernatremiye yol açtığı bildirilmiştir.
- Hipotalamik meningoensefalit
- Hidrosefali
- Normal bir MRI, adipsinin nedeni olarak hipotalamik disfonksiyonu kesin biçimde dışlamaz; mikroinfarktlar veya uzak dönem kanama standart sekansların çözünürlüğünün altında kalabilir.
- Görüntüleme bulgularına veya klinik tabloya dayanarak enflamatuvar ya da infiltratif SSS hastalığından şüphelenildiğinde, tamamlayıcı olarak CSF analizi önerilir.
- Hipotalamik granülomatöz meningoensefalit (GME) bildirilen olgularında CSF'de yüksek protein ve ağırlıklı olarak mononükleer hücrelerden oluşan hafif pleositoz saptanmıştır.
- Lenfositik panhipofizitte CSF, eşlik eden menenjitle uyumlu olarak hafif yüksek proteinle birlikte lenfositik pleositoz gösterebilir.
- Normal CSF, adipsi nedeni olarak yapısal hipotalamik hastalığı dışlamaz.
Tedavi ve İlk Yönetim
- Hipernatreminin birincil tedavisi serbest su ve sodyum dengesinin düzeltilmesidir. Altta yatan bir durum dengesizliğe katkıda bulunuyorsa (örn. hipodipsi, diabetes insipidus), altta yatan hastalığa yönelik özel tedavi gerekir. Kesin tedavi önerileri için ilgili monograflara bakınız. Bu bölümde vurgu sıvı dengesizliğinin düzeltilmesi üzerinedir.
- Serbest su açığının düzeltilmesinin ötesinde kapsamlı tedavi rehberliği için ilgili hastalık monograflarına bakınız:
- Diabetes Insipidus ( yakında )
- Tuz Toksikozu/Akut Hipernatremi
- Ayrıca bkz. Uzman Rehberi: Konjenital hipodipsik hipernatremi .
Temel Tedavi Noktaları
- Akut (<48 saat) ile kronik (>48 saat) hipernatreminin ayırt edilmesi esastır, çünkü süre güvenli düzeltme hızını ve komplikasyon riskini belirler.
- Kronik hipernatremi, iyatrojenik serebral ödemi önlemek için hedef düzeltme hızının saatte 0,5 mEq/L'yi aşmadığı kontrollü ve kademeli bir yaklaşım gerektirir.
- Kronik hipernatremide nöronlar başlangıçtan itibaren saatler içinde idiyojenik osmol biriktirmeye başlar; sabit durum korumasına 2-7 günde ulaşılır. 48 saatlik akut/kronik eşik değeri, birikmiş osmollerin düzeltme hızı planlaması açısından klinik olarak anlamlı hale geldiği noktayı yansıtır; birikimin başladığı noktayı yansıtmaz. Sodyum, idiyojenik osmollerin dağılabileceğinden daha hızlı düzeltilirse su nöronlara kayar ve serebral ödem gelişir.
- Akut hipernatremi daha hızlı düzeltilebilir; saatte 1-2 mEq/L'ye kadar.
- Hipernatreminin süresi bilinmiyorsa kronik hipernatremi varsayılmalı ve temkinli bir düzeltme hızı uygulanmalıdır.
- Hipotonik sıvı kayıpları (örn. GI, renal), serbest su kayıplarına (örn. diabetes insipidus) kıyasla intravasküler hacim kontraksiyonuna daha sık yol açar ve hipovolemi klinik belirtilerini daha belirgin hale getirir. İlk sıvı resüsitasyonunda, serbest su replasmanı için hipotonik sıvılara geçmeden önce ekstrasellüler hacmi geri kazandırmak amacıyla izotonik sıvılar kullanılmalıdır.
- Hipernatremik hastaların çoğu güvenli düzeltme için hastaneye yatış ve IV sıvı tedavisi gerektirir; ancak seçilmiş durumlarda konservatif veya ayaktan yönetim uygun olabilir:
- Minimal nörolojik belirtili kronik hipodipsik hipernatremi: Sahip, gönüllü su alımını teşvik ederek (örn. aromalı su, su çeşmeleri) veya suyu mamaya karıştırarak güvenilir biçimde su desteği sağlayabiliyorsa ayaktan yönetim makuldür. Gönüllü oral alımla aşırı düzeltme olasılığı düşüktür ve 7-10 günde kademeli sodyum normalizasyonu, tutarlı sahip gözetimi mümkün olduğunda ayaktan takibe çok uygundur.
- GI/renal kayba bağlı hafif hipernatremi (<170 mEq/L): Altta yatan sıvı açığının ve tetikleyici nedenin düzeltilmesi birincil tedavi hedefleridir. Hastaneye yatış kararını genellikle hipernatreminin derecesinden ziyade altta yatan hastalığın şiddeti belirler; hasta diğer yönlerden stabilse ve neden belirlenmiş ve ele alınabilir durumdaysa konservatif ayaktan yönetim makul olabilir. Ayaktan planda genellikle devam eden sıvı desteği için SC izotonik kristaloid, tetikleyici nedenin tedavisi, gönüllü su alımının teşvik edilmesi (örn. aromalı su, mamaya eklenen su) ve 24-48 saat içinde sodyum kontrolü yer alır.
- Hipernatremik bir hasta için sıvı tedavisi planı geliştirirken önemli nüanslar ve dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Akut ve kronik tablolarda kapsamlı rehberlik ve bireyselleştirilmiş değerlendirmeler aşağıda yer almaktadır; kısaca, sıvı tedavisine genel yaklaşım 4 adım gerektirir ( Şekil 3 ). Olgu örnekleri için bkz.:
- Kronik hipernatremi
- Tuz alımına bağlı akut hipernatremi
- Kritik hasta hastanede yatan hastada akut hipernatremi
- Laktatlı Ringer solüsyonu ve steril su kullanarak özel sıvı hazırlama
- %0,45 sodyum klorür kullanarak akut hipernatremi düzeltmesi
Adım #1: Hipovolemi ve Hipotansiyonu Düzelt
- Eşzamanlı hipernatremi ve hipovolemi mevcutsa, intravasküler hacmin yeniden sağlanması sodyum düzeltmesine göre önceliklidir. Serbest su replasmanı için hipotonik sıvılara geçmeden önce izo-ozmotik kristaloid bolus uygulanmalıdır. Hipovolemi yoksa Adım #2'ye geçilir.
- Pratikte, hipernatremik hastalarda hacim resüsitasyonu için ticari izotonik kristaloidler arasında en yüksek sodyum içeriğine sahip olması nedeniyle %0,9 sodyum klorür yaygın olarak kullanılır; ancak kronik hipernatremide, kristaloid sodyum konsantrasyonunun hastanın serum sodyumuyla eşleştirildiği özel sıvı hazırlığı, hacim resüsitasyonu sırasında istenmeyen hızlı sodyum düşüşü ve serebral ödem riskini ortadan kaldırır. Kaynaklar ve uzmanlık elverdiğinde bu yaklaşım tercih edilir.
- Özel sıvılar, hedef sodyum konsantrasyonuna ulaşmak için %0,9 sodyum klorüre %7,2 hipertonik salin eklenerek hazırlanır. Adım adım rehberlik için özel sıvı hazırlama örneğine bakınız.
- Hacim resüsitasyonu için başlangıçta 20 dakikada 10-20 mL/kg kristaloid bolus önerilir.
- Bolusun ardından perfüzyon parametreleri yeniden değerlendirilmeli, yeterli perfüzyon sağlanana kadar ek bolus uygulanmalıdır ( Tablo 8 ).
- Tekrarlanan bolus tedavisine rağmen yetersiz perfüzyon bulguları süren hastalarda, ileri yönetim rehberliği için Şok monografına bakınız.
- Hipovolemi düzeltildikten sonra, serbest su replasmanına geçmeden önce serum sodyumu yeniden kontrol edilmelidir.
Yeterli perfüzyon parametreleri
- Pembe mukozalar, kapiller dolum zamanı <2 saniye
- Mental durumda iyileşme veya normalleşme
- Kalp hızı ve kan basıncında iyileşme
- İdrar üretimi (ölçülüyorsa 1-2 mL/kg/saat)
- Laktat <2 mmol/L
Adım #2: Saatlik İzotonik Kristaloid Hızını Hesapla
A. Dehidratasyon defisitini hesapla
- Dehidratasyon defisiti, hastanın dehidratasyon tahminine (parametreleri aşağıda Tablo 9'da gösterilmiştir) dayanılarak şu formülle hesaplanır:
Formül: Sıvı Defisiti
- Sıvı defisitini düzeltme süresine (genellikle 12 ila 24 saat) bölün.
- B. İdame sıvı gereksinimini hesaplayın, devam eden kayıpları tahmin edin; toplam sıvı ihtiyacını belirlemek için bunu sıvı defisitine ekleyin.
- İdame sıvı gereksinimi sıklıkla kedilerde 40 mL/kg/gün, köpeklerde 60 mL/kg/gün olarak tahmin edilir 112 ; ancak bu değerler kesin bir hedef değil, başlangıç noktasıdır. Gerçek idame ihtiyacı şu etkenlere bağlı olarak belirgin biçimde değişir:
- Yaş : Yenidoğanlar, geriatrik hastalarda sıvı gereksinimi daha yüksektir.
- Vücut kondisyonu : Yağ dokusunun sıvı gereksinimi daha düşüktür.
- Boyut : Küçük hastalarda metabolik hız, su devri orantılı olarak daha yüksektir.
- Devam eden kayıplar : Ateş, artmış solunum hızı, kusma, ishal, poliüri; tümü gereksinimi bazal tahminlerin üzerine çıkarır.
- Hastalık durumu : İdame hızları hastalıksız durumu varsayar. Renal, hepatik, kardiyak hastalık, ciddi yanıklar, endokrin bozukluklar sıvı yönetimini belirgin biçimde değiştirebilir, idame ihtiyacını büyük ölçüde kaydırabilir.
- Başlangıç idame hesaplamaları, hospitalizasyon boyunca sabit hızda sürdürülmemeli; sık yeniden değerlendirme gerektiren bir başlangıç tahmini olarak ele alınmalıdır. Sıvı hızları, şu parametrelerin seri takibine göre ayarlanmalıdır:
- Hidrasyon durumu
- İdrar çıkışı; ölçüm için üriner kateter yerleştirilmesini düşünün
- Vücut ağırlığı
- Sıvı tedavisine klinik yanıt
- C. Dehidrasyon defisitini, idame gereksinimini, devam eden kayıpları birleştirerek saatlik izotonik kristaloid hızını belirleyin. Dengeli, tamponlu izotonik kristaloidler (örn. Plasmalyte, laktatlı Ringer solüsyonu) genellikle önerilir.
- D. Bu sıvı, sonraki adımda hesaplanan serbest su replasmanından ayrı olarak verilecektir.
- Adım #3A: Düzeltme Süresini Belirleyin
- Akut hipernatremi (<48 saat) : Hedef sodyum düşüşü saatte 1 mEq/L; nörolojik belirtili ciddi akut tuz toksikozunun ilk birkaç saatinde saatte 2 mEq/L'ye kadar düşüş uygundur. Güncel insan yoğun bakım konsensüsü, akut tablolarda bile varsayılan hedef olarak ≤1 mEq/L/saat değerini destekler.
- Agresif tarafta olun : Akut hipernatremide, süregiden hipernatreminin yol açtığı devam eden nörolojik hasar riski, serebral ödem riskinden ağır basar. Kalıcı veya kötüleşen hipernatremiyle sonuçlanan yetersiz düzeltme, yüksek mortaliteyle ilişkilidir. 113-115
- Ciddi nörolojik belirtili akut iyatrojenik sodyum yüklenmesi olgularında, bazı yazarlar serbest su defisitinin %25 ila %50'sinin ilk 1 ila 2 saat içinde düzeltilmesini savunur; ancak bu senaryo için kanıta dayalı hız hedefleri bulunmamaktadır. 116
- İdeal düzeltme hızı tartışmalı olmayı sürdürmektedir; çünkü akut sodyum artışının düzeltilmesine yönelik kanıta dayalı kılavuzlar yoktur. 4,5,7,8,113,117,118
- Kronik hipernatremi (>48 saat) : Hedef sodyum düşüşü saatte en fazla 0,5 mEq/L.
- Temkinli düzeltmeden yana olun : Nöronal adaptasyon sırasında birikmiş idiyojenik osmollar, plazma sodyumunun düşmesinden daha yavaş dağılır. Düzeltme, osmolit temizlenmesini geçerse su nöronlara kayar, serebral ödem gelişir.
- Sodyum 0,5 mEq/L/saat hızından daha hızlı düşüyorsa, serbest su replasman hızı azaltılmalı veya geçici olarak durdurulmalı; yeniden başlamadan önce sodyum tekrar ölçülmelidir.
- Hipernatremi süresi bilinmiyorsa kronik kabul edilmeli ve temkinli bir düzeltme hızı uygulanmalıdır.
- Adım #3B: Serbest Su Defisitini Belirleyin
- İpucu : Serbest su defisitini ve saatlik %5 dekstroz (D5W) hızını hesaplamak için Tıbbi Hesaplayıcıyı kullanın.
- Serbest su defisitini hesaplayın:
- Formül: Serbest Su Defisiti
- Vücudun %60 sudan oluştuğu varsayılarak, geleneksel olarak 0,6'lık bir toplam vücut suyu (TBW) sabiti kullanılır. Obez hastalarda yağsız vücut ağırlığının kullanılması önerilir.
- Bu hesaplama, serbest su defisitini litre (L) cinsinden belirler; normal sodyum konsantrasyonuna ulaşmak için gereken saf su miktarını verir.
- Not : Hastanın normal sodyum düzeyi çoğunlukla bilinmez; normal sodyum bilinmiyorsa referans aralığının orta noktasının kullanılması genellikle önerilir.
- Serbest su defisiti, sodyum içeriği çok düşük olan hücre içi sıvı kaybını yansıtır; bu nedenle replasman için hipotonik sıvı gerekir.
- Adım #3C: Saatlik Sıvı Hızını Hesaplayın
- Serbest su defisiti belirlendikten sonra saatlik %5 dekstroz (D5W) hızını belirleyin: Serbest su defisitini ( Adım 3B ), düzeltmenin gerçekleşeceği saat sayısına ( Adım 3A ) bölün.
- Formül: D5W Hızı
- Genel olarak akut hipernatremi 6 ila 24 saatte düzeltilirken, kronik hipernatremi çoğunlukla 48 ila 96 saat gerektirir.
- ⭐ Klinik İpucu: Serbest Su Defisiti Hesaplamasını (Adım 3) Atlamak İçin Kısayol
- Genel olarak, 4 mL/kg/saat D5W ile sodyum ≈1 mEq/L/saat azalır. Düzeltme hızı her 4 saatte bir doğrulanmalıdır; bu kısayol seri izlemin yerini almaz.
- Kronik hipernatremi : 0,5 mEq/L/saatlik düşüş için D5W'yi 2 mL/kg/saat hızında uygulayın.
- Örnek: 25 kg'lık bir köpek, santral diabetes insipidus'a sekonder kronik hipernatremi nedeniyle tedavi edilmektedir; pankreatit nedeniyle yakın zamanda hiporeksi ve hipodipsi gelişmiştir. Sodyum düzeyi analizörün okuyamayacağı kadar yüksek olduğundan, sodyumda 0,5 mEq/L/saatlik düşüş sağlamak için D5W 2 mL/kg/saat (50 mL/saat) hızında uygulanır.
- Akut hipernatremi : 1-2 mEq/L/saatlik düşüş için D5W'yi 4-8 mL/kg/saat hızında uygulayın.
- Örnek: 10 kg'lık bir köpek, ev yapımı oyun hamuru yedikten sonra getirilmiştir. Serum sodyum konsantrasyonu 178 mEq/L'dir; bu, normale (145 mEq/L) göre 33 mEq/L'lik bir artışı gösterir. Hastanın sodyumunu 2 mEq/L/saat azaltmak amacıyla D5W 8 mL/kg/saat (80 mL/saat) hızında başlanır. Bu hızda düzeltme 16,5 saat sürecektir.
- Alternatif Yöntem: Sodyum Değişimini Öngörmek İçin Adrogué-Madias Denklemi
- Adrogué-Madias denklemi, infüzatın sodyum ve potasyum içeriğine dayanarak, 1 L infüzat uygulanmasından sonra beklenen serum sodyum değişimini öngörür.
Formül: Serum Sodyum Değişimi (Adrogué-Madias)
- Paydadaki '+1', toplam vücut suyuna eklenen 1 L'lik hacmi temsil eder; bolus ya da kesirli hacimler için kesin bir tahmin gerekiyorsa, 1 L dışındaki infüzyon hacimlerinde denklem yeniden türetilmelidir.
- Su içinde %5 dekstroz (D5W) dışında bir hipotonik sıvı kullanılıyorsa bu denklem kesinlikle tercih edilir.
- Örneklere bakınız:
- Laktatlı Ringer solüsyonu ve steril su kullanılarak özel sıvı hazırlanması
- %0,45 sodyum klorür kullanılarak akut hipernatremi düzeltilmesi
- Hipovolemik Kronik Hipernatremi İçin Özel Kristaloid Hazırlanması
- Özel hipertonik kristaloid, kronik hipernatremili hastalarda hipovolemi yönetimi için idealdir. Hastanın serum sodyumuna izoozmotik bir kristaloid kullanılması, hızlı düşüş ve serebral ödem riskini en aza indirir.
- %0,9 sodyum klorürlük 1 L'lik bir torbaya (eşdeğer hacim çıkarılarak) eklenecek hipertonik salin hacmi aşağıdaki formülle hesaplanabilir; burada hedef Na ⁺ istenen nihai sodyum konsantrasyonunu (mEq/L), stok Na ⁺ ise kullanılan hipertonik salinin sodyum konsantrasyonunu ifade eder. Yaygın stok konsantrasyonları Tablo 10'da verilmiştir.
- Formül: Özel Hipertonik Kristaloid
- %0,9 sodyum klorürlük 1 L'lik bir torbaya eklenecek %3, %7,2 ve %23,4 hipertonik salin için önceden hesaplanmış hacimler (hedef sodyum 175-200 mEq/L) Tablo 11'de yer almaktadır. Hipertonik salin eklenmeden önce torbadan eşdeğer hacimde %0,9 salin çıkarılmalıdır.
- Hipotonik kristaloidler (örn. D5W, %0,45 sodyum klorür) bulunmuyorsa özel hipotonik kristaloidler hazırlanabilir. İzotonik bir kristaloidin, kontaminasyonu önlemek için katı aseptik teknikle steril su ile seyreltilmesi özelleştirilmiş bir hipotonik solüsyon oluşturur.
- 1 L %0,45 sodyum klorür hazırlamak için 1 L'lik bir sıvı torbasında 500 mL %0,9 sodyum klorür ile 500 mL steril su karıştırılmalıdır. Pratikte bunu yapmanın en kolay yolu çoğunlukla, 1 L'lik %0,9 sodyum klorür torbasından 500 mL çıkarıp yerine 500 mL steril su koymaktır.
- %0,9 sodyum klorür bulunmuyorsa diğer izotonik solüsyonlarla benzer bir yaklaşım kullanılabilir. Sodyum konsantrasyonları genellikle ürün etiketlerinde veya sıvı başvuru çizelgelerinde bulunur; yaygın sıvılar Tablo 10'da verilmiştir. 1 L'lik bir torbadan 250 ila 500 mL çıkarılıp çıkarılan hacmin yerine steril su konulması sodyum konsantrasyonunu orantılı olarak azaltır.
- Örneğin 1 L laktatlı Ringer solüsyonu 130 mEq sodyum içerir (0,13 mEq/mL sodyum). 1 L'lik bir torbadan 500 mL çıkarıldığında geriye 65 mEq sodyum içeren 500 mL kalır.
- D5W dışında bir sıvı kullanılıyorsa, serum sodyum değişimini sıvının spesifik elektrolit bileşimine göre tahmin ettiği için Adrogué-Madias denkleminin (yukarıya bakınız) kullanılması tercih edilir.
- Tablo 10. Yaygın kullanılan sıvıların ozmolaritesi ve sodyum içeriği
- Sodyum (mEq/L)
- Ozmolarite (mOsm/L)
- %23,4 salin
- Laktatlı Ringer solüsyonu
Normosol-R
- %0,45 salin
- Sudaki %5 dekstroz (D5W)
- Tablo 11. Hastanın serum sodyumuna uygun özelleştirilmiş hipertonik kristaloid hazırlamak için 1 litrelik %0,9 sodyum klorüre eklenecek hipertonik salin çözeltisi hacmi
- Hedef Na + (mEq/L)
- %3 salin (mL)
- %7,2 salin (mL)
- %23,4 salin (mL)
Değerlendirmeler
- Hesaplanan sıvı hızları yalnızca bir başlangıç noktasını temsil eder; devam eden tedavi, seri izlem ve tedaviye yanıta göre sıvı hızının ayarlanmasını gerektirir. Bunun nedeni, serbest su açığının hesaplanma yöntemindeki sınırlılıklar, tedaviye yanıt olarak gelişen iç sıvı kaymaları, tedavi sırasında devam eden sıvı kayıpları ve hipotonik sıvı kaybı ile saf su kaybının farklı etkileridir.
- Sodyum izleminin yanı sıra, hastanın perfüzyon parametrelerinin, hidrasyon durumunun, devam eden kayıpların, vücut ağırlığının ve idrar çıkışının düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi, sıvı tedavisinin titre edilmesinde zorunludur.
- Önemli kayıplar mevcutsa (örn. diyare, kusma), bu hacim sıvı tedavisinde dikkate alınmalıdır; çünkü devam eden sıvı kaybı hipernatremiyi sürdürebilir ve prognozu kötüleştirebilir. Örneğin, hipernatremisi ve şiddetli diyaresi olan bir köpekte hipernatremiyi düzeltmek için D5W'ye ek olarak GI sıvı kayıplarının izotonik sıvı tedavisiyle yerine konması gerekir.
- Şiddetli hipernatremisi ve mental durum değişikliği olan hastalarda IV sıvılar zorunludur. Ancak nazogastrik tüp yerleştirilmesiyle, serbest su replasmanının bir parçası olarak enteral su eklenebilir. Aşağıdaki Enteral Sıvı Tedavisi bölümüne bakınız.
- Bir izotonik kristaloid ve %5 dekstrozun (D5W) ayrı hızlarda uygulanması tercih edilen yaklaşımdır. Ancak D5W bulunmuyorsa alternatif yaklaşım, hem izotonik hem hipotonik sıvı ihtiyacını karşılayan tek bir sıvı olarak %0,45 sodyum klorür kullanmaktır. Bu yaklaşım kullanılırsa, (yukarıdaki) #2 ve #3'teki sıvı hızları birleştirilir ve %0,45 sodyum klorür ile verilir.
- Ayrı sıvıların kullanıldığı tercih edilen yaklaşım, her sıvının farklı ihtiyaçları karşıladığı daha özenli bir yaklaşıma olanak tanır: izotonik sıvılar idame, dehidrasyon ve devam eden kayıp gereksinimlerini karşılar ve ekstrasellüler sıvıyı yerine koyar; D5W ise hücre içi serbest su açığını yerine koyar.
- Enteral Sıvı Tedavisi
- Enteral sıvı tedavisi, hipernatremisi olan ve işlevsel GI sistemi bulunan hastalarda yardımcı tedavi olarak düşünülebilir.
- Enteral sıvı alım miktarı, sıvı hızı hesaplamalarında dikkate alınmalıdır.
- Sağlanan enteral su miktarı, saatlik serbest su replasmanından (D5W) çıkarılabilir.
- Sıvı enteral beslenme yaklaşık %80 serbest sudur. Pratikte, sıvı enteral beslenme uygulanırsa, saf serbest su olmadığı için toplam hacim saatlik idame sıvılarından çıkarılır.
- Su içebilen hastalarda suya serbest erişim her zaman sağlanmalıdır. İdeal olarak, tüketilen su hacmi ölçülmeli ve sıvı hesaplamalarına dahil edilmelidir.
- Mental durum değişikliği olan ve su içemeyen hastalarda, enteral su uygulaması için nazogastrik tüp yerleştirilmesi düşünülebilir.
- Su, sabit infüzyon veya aralıklı bolus şeklinde uygulanabilir. Bolus için ılık su (yani 85°F-115°F) kullanılması tercih edilir.
- Enteral su tedavisinin hızı, hastanın tolere edebildiği hacimle sınırlıdır ve risk değerlendirmesine dayanır.
- Bulantısı, ileusu veya diğer GI belirtileri olan hastada büyük miktarlarda enteral su tolere edilemeyebilir.
- Aspirasyon riski taşıyan, mental durum değişikliği olan hastalarda, regürjitasyona veya kusmaya katkıda bulunabilecekleri için büyük hacimlerden kaçınılmalıdır.
- Mide rezidüel hacmi belirgin olduğunda su uygulamasından kaçınmak için ultrasonografi ile mide hacminin izlenmesi yararlı olabilir.
- Hipomotilite veya ileus kanıtı olan ve kontrendikasyonu bulunmayan hastalarda prokinetiklerin (örn. metoklopramid) kullanımı düşünülebilir.
- Güvenlik ipucu : Enteral kullanım amaçlı suyun uygun şekilde etiketlenmesi, istenmeyen IV uygulamayı önlemek için zorunludur. Etiketlerin doğrudan sıvı hattına yapıştırılması önerilir. Ayrıca suya gıda boyası eklenmesi, istenmeyen IV uygulamadan kaçınmak için ek bir görsel ipucu sağlar.
İzlem Önerileri
- Elektrolitler en az 4 ila 6 saatte bir kontrol edilmelidir. Düzeltmenin yeterince hızlı gerçekleştiğinden emin olmak için ağır vakalarda daha sık ölçümler (örn. 2 saatte bir) düşünülebilir.
- Düzeltmenin planlanan hızda ilerlediğinden emin olmak için elektrolitlerin sık izlenmesi zorunludur; sodyumun sıvı tedavisine yanıtı öngörülemez olduğundan ölçümler sık yapılmalıdır.
- Sodyum çok hızlı düşüyorsa D5W hızı azaltılmalı veya infüzyon durdurulmalıdır.
- Sıvı hızındaki azaltma, sodyum düşüş hızı ile orantılı olabilir. Örneğin, hedeflenen hız 0,5 mEq/L/saat iken sodyum 0,75 mEq/L/saat düşüyorsa, sodyum düşüş hızında buna karşılık gelen bir azalma sağlamak için D5W hızı %50 azaltılabilir.
- Tedavi sırasında nörolojik belirtiler kötüleşirse, hızlı düzeltmeye bağlı serebral ödem gelişimi düşünülmelidir. D5W kesilmeli ve serum sodyumu ölçülmelidir. Düzeltme hızı hedefi aşıyorsa ve nörolojik belirtiler mevcutsa hipertonik salin ile kurtarma tedavisi gerekebilir.
- İyatrojenik aşırı düzeltmede hipertonik salin ile kurtarma : Serum sodyumunu önceki değere doğru geri yükseltmek için %7,2 hipertonik salini 20 dakikada 1-2 mL/kg IV uygulayın; infüze edilen her mL/kg başına yaklaşık 2-4 mEq/L artış beklenir. Bireysel hastada beklenen değişimi daha iyi belirlemek için Adrogué-Madias denklemi kullanılabilir. Bolustan 30 ila 60 dakika sonra sodyumu yeniden kontrol edin ve D5W'ye yeniden başlamadan önce nörolojik durumu tekrar değerlendirin. Belirgin biçimde daha düşük bir hızla, çoğunlukla başlangıç hızının yaklaşık %25'i ile yeniden başlayın.
- Veteriner hekimlikte kanıt sınırlıdır ve insan yoğun bakım uygulamasından çıkarım yapılmıştır; kullanımı destekleyicidir, düzeltme hızını yavaşlatmanın yerine geçmez.
- Sodyum yeterince hızlı düzelmiyorsa D5W hızı artırılmalı ve diğer sıvı kaybı kaynakları (örn. GI, renal) değerlendirilmelidir.
- Artış hızı, azalma hızı ile orantılı olabilir. Örneğin, hedeflenen hız 0,5 mEq/L/saat iken sodyum düzeyi 0,3 mEq/L/saat düşüyorsa, sodyum düşüş hızında buna karşılık gelen bir artış sağlamak için D5W hızı %40 artırılabilir.
- Tüm ölçümler aynı cihaz kullanılarak yapılmalıdır. Farklı cihazlar farklı potansiyometri yöntemleri kullanabilir; yöntemler arasındaki doğal farklılıklar nedeniyle bu durum farklı ölçüm sonuçlarına yol açarak izlemi zorlaştırabilir.
- Diğer elektrolitler de, özellikle potasyum, izlenmeli ve gerektiğinde takviye edilmelidir.
- Devam eden GI veya renal kayıpları olan ve loop diüretik (örn. hipervolemi için furosemide) alan hastalar potasyum takviyesi gerektirebilir.
- Hipokalemi düzeltilmesi, serebral ödem veya osmotik demiyelinizasyon sendromu riskinde azalma ile ilişkili olabilir.
- Renal değerler günlük izlenmelidir; özellikle akut hipernatremide akut böbrek hasarı bilinen bir komplikasyondur.
- İzlem kolaylığı ve hasta konforu için venöz örnekleme hattı yerleştirilmesi düşünülmelidir.
- Kan kaybı riski daha düşük olduğundan ve doğrudan venipunkturla karşılaştırılabilir sonuçlar verdiğinden “push-pull tekniği” tercih edilir.
- 3 şırınga tekniği kullanılabilir, ancak bu teknik iyatrojenik kan kaybına yol açar ve sodyum ölçümünü etkileyebilecek şekilde örneklerin heparinli salin ile kontaminasyonu riskini taşır.
- Sıvı kazanımı veya kaybı için kilo izlemi hospitalizasyon sırasında rutin olarak, en az 12 saatte bir, sıvı dengesinin yakın izlemini gerektiren vakalarda ise daha sık yapılmalıdır.
- Modifiye Glasgow koma skoru değerlendirmelerinin seri yapılması klinik iyileşmeyi daha iyi tanımlamaya yardımcı olabilir.
- Modifiye Glasgow Koma Skalası nörolojik fonksiyonun nesnel ölçümüne olanak tanır; bu da özellikle klinisyenler arasında seri izlemde yardımcı olabilir.
- Skorda akut kötüleşme elektrolitlerin yeniden değerlendirilmesini gerektirir.
- Nadiren, hipernatreminin aşırı hızlı düzeltilmesine bağlı serebral ödem nedeniyle nörolojik kötüleşme görülebilir; özellikle idiyojenik osmol temizlenmesinin plazma sodyumundaki düşüşün gerisinde kaldığı kronik vakalarda. Osmotik demiyelinizasyon sendromu klasik olarak hipernatremiyle değil, hiponatreminin aşırı hızlı düzeltilmesiyle ilişkilidir ve burada beklenen komplikasyon değildir.
Klinik Prezentasyonlara Uzman Rehberliği
- Serum sodyumu analizör ölçüm aralığını aştığında (örn. >180 mEq/L) yönetim önerileri
- Klinik içi analizörlerin çoğu 180 mEq/L üzerindeki sodyumu ölçemez. Görüntülenen değer analizör aralığını aştığında gerçek sodyum konsantrasyonu bilinmez ve belirgin düzeyde daha yüksek olabilir. Numune dış laboratuvara gönderilmek üzere saklanabilir; ancak tedavi sonuçlar çıkana kadar geciktirilmemelidir, bu nedenle bu durumlarda alternatif bir yaklaşım gerekir. Sodyum konsantrasyonunu tahmin etmek ve başlangıç tedavisine yön vermek için aşağıdaki yaklaşımlar kullanılabilir.
Seçenek 1: D5W ölçütüyle ampirik tedavi
- Sulu dekstroz %5 (D5W) için pratik bir ölçüt:
- 2 mL/kg/saat --> sodyumu yaklaşık 0,5 mEq/L/saat düşürür
- 4 mL/kg/saat --> sodyumu yaklaşık 1 mEq/L/saat düşürür
- 8 mL/kg/saat --> sodyumu yaklaşık 2 mEq/L/saat düşürür
- Ölçülebilir bir değer elde edilene kadar sodyum her 2-4 saatte bir yeniden kontrol edilmelidir.
Seçenek 2: Serum klorüründen sodyumu tahmin et
- Klorür değeri analizör aralığı içindeyse sodyum, bilinen sodyum-klorür farkı kullanılarak tahmin edilebilir: köpeklerde yaklaşık 36 mEq/L, kedilerde yaklaşık 30 mEq/L. Ölçülen klorür konsantrasyonuna 36 mEq/L eklemek, başlangıç sıvı planlamasına yön vermek için makul bir sodyum tahmini sağlar. Üst GI obstrüksiyon veya loop diüretik kullanımı (örn. furosemide) gibi eşlik eden hipokloremik durumlar varsa bu yöntem daha az güvenilir olabilir.
Seçenek 3: Manuel örnek dilüsyonu
- Diğer tahmin yöntemleri mevcut olmadığında manuel dilüsyon denenebilir. Dilüsyon teknikleri diğer biyokimya analitleri için kullanılabilse de, çoğu üretici firma iyon-seçici elektrot ölçüm yöntemi ve dilüent olarak salin veya distile su kullanımı nedeniyle elektrolitlerin dilüsyonuna karşı öneride bulunur. Bu teknik valide edilmemiştir ve sonuçlar dikkatle yorumlanmalıdır.
- Mikropipet kullanarak 50 µL serumu 50 µL distile su ile birleştirin (2× dilüsyon faktörü).
- Nazikçe ve iyice karıştırın; test öncesinde örnek kabında hava kabarcığı bulunmadığını doğrulayın.
- Sonuç referans aralığının üzerinde kalmaya devam ederse dilüsyonu artırın (örn. 50 µL serum ile 100 µL distile su; 3× dilüsyon faktörü) ve tekrarlayın.
- Gerçek serum sodyumunu tahmin etmek için ölçülen sodyum değerini dilüsyon faktörüyle çarpın.
- Hassasiyet kritiktir; yalnızca kalibre edilmiş pipetler ve distile su kullanın.
- Hipotonik kristaloidler (sudaki %5 dekstroz, %0,45 sodyum klorür) mevcut değilse rehberlik
- İzotonik kristaloidler hipernatremik bir hastadaki düzeylerden daha az sodyum içerse de, özellikle şiddetli akut hipernatremi olgularında sodyum konsantrasyonu anlamlı bir düzeltme sağlayacak kadar düşük değildir. Özelleştirilmiş bir hipotonik çözelti hazırlamak gerekebilir; bu, kontaminasyonu önlemek için katı aseptik teknik kullanılarak izotonik bir kristaloidin steril su ile dilüe edilmesiyle gerçekleştirilebilir.
- %0,9 sodyum klorür ve steril su kullanarak %0,45 sodyum klorür hazırlama
- 1 L'lik bir sıvı torbasında 500 mL %0,9 sodyum klorürü 500 mL steril su ile karıştırın.
- Pratikte, 1 L'lik %0,9 sodyum klorür torbasından 500 mL çıkarın ve yerine 500 mL steril su ekleyin.
- %0,9 sodyum klorür mevcut değilse
- Mevcut sıvının sodyum konsantrasyonunu belirleyin (yukarıdaki Tablo 10'a bakın). Sodyum konsantrasyonları genellikle ürün etiketlerinde veya sıvı referans çizelgelerinde bulunur.
- 1 L'lik torbadan 250 ila 500 mL çıkarın ve çıkarılan hacmi steril su ile değiştirin. Sodyumdaki azalma, steril su ile değiştirilen miktarla orantılıdır.
- 1 L özel sıvı uygulamasının etkisini tahmin etmek için Adrogué-Madias denklemini kullanın:
Formül: Serum Sodyum Değişimi (Adrogué-Madias)
- Adım adım rehberlik için özel sıvı hazırlama örneğine bakınız.
- Zamanlama belirsiz olduğunda akut hipernatremiyi kronik hipernatremiden ayırt etme
- Hipernatreminin süresi öyküden doğrulanamıyorsa kronik kabul edilmeli ve temkinli bir düzeltme hızı uygulanmalıdır. Aşağıdaki bulgular, zamanlama belirsiz olduğunda akut tablonun desteklenmesine veya dışlanmasına yardımcı olabilir.
- Hipernatremi derecesine göre nörolojik bulguların şiddeti, en yararlı klinik ipucudur. Akut hipernatremide nöronların idiyojenik osmol üretmek için zamanı olmamıştır ve hücresel dehidratasyon, sodyum konsantrasyonuna göre orantısız derecede şiddetli nörolojik bulgulara yol açar. Kronik hipernatremide ozmotik adaptasyon nörolojik hasarı azaltır; hastalar belirgin derecede yüksek sodyuma rağmen şaşırtıcı biçimde subklinik veya yalnızca hafif etkilenmiş olabilir.
- Akut tuz toksikozu olan ve Na 170 mEq/L ile uyuşuk ve ataksik başvuran bir hasta, büyük olasılıkla saatler içinde 25 mEq/L'lik bir sodyum artışı yaşamıştır; bu durum, adaptasyon gelişmeden hızlı hücresel dehidratasyona ve belirgin nörolojik bulgulara yol açmıştır.
- Tedavi edilmemiş CDI'ı olan, Na 170 mEq/L düzeyinde olup ayakta ve uyanık olan bir hasta, büyük olasılıkla aynı sodyum konsantrasyonuna günler ila haftalar içinde ulaşmıştır; eşdeğer hipernatremiye rağmen ilerleyici idiyojenik osmol birikimi belirgin nöronal dehidratasyonu önlemiştir.
- Toksin alımı, iyatrojenik sodyum uygulaması veya akut hastalık gibi başlangıcı belirli, bilinen bir tetikleyici olay akut bir zaman çizelgesini destekler.
- Varsa önceden kaydedilmiş sodyum değerleri, hipernatreminin önceden mevcut olup olmadığını ortaya koyabilir. Daha önce kaydedilmiş yüksek sodyum veya kronik PU/PD ya da hipodipsi öyküsü kronikliği destekler.
- Şiddetli hipernatremiye rağmen klinik bulguların olmaması güçlü biçimde kronikliği düşündürür ve daha temkinli bir düzeltme yaklaşımını gerektirir. İdiyojenik osmol yükü yüksek olacaktır ve düzeltme sırasında serebral ödem riski bu hastalarda en yüksektir.
- Tereddüt durumunda temkinli davranılmalıdır. Yanlışlıkla akut etkilenmiş kabul edilip hızlı düzeltilen bir hasta, belirgin serebral ödem riski altındadır. Yanlışlıkla kronik etkilenmiş kabul edilip temkinli düzeltilen bir hasta ise biraz daha yavaş düzeltme hızından kaynaklanan düşük ek risk altındadır.
Aktive kömür uygulamasıyla ilişkili hipernatremi
- Sodyumdan zengin ürünlerin (örn. tuz, ev yapımı oyun hamuru, tuz bazlı emetik) yutulması durumunda aktive kömür uygulamayın. Bu olgularda aktive kömür, ek serbest suyu GI sisteme kaydırarak hipernatremiyi kötüleştirir.
- Zehirlenme tedavisinde kullanılan bir adsorban olan aktive kömür, ozmotik gradyanın serbest suyu GI sisteme kaydırması sonucu hipernatremiye neden olabilir. Sağlıklı köpeklerde tek doz (2 g/kg) uygulamasından sonra 12 saat su verilmediğinde hipernatremi geliştiği bulunmuştur. Ancak toksisite tedavisi için aktive kömür alan köpeklerde yapılan sonraki retrospektif çalışmalarda, su kısıtlanmadığında ve çoğu hasta toksisite tedavisinin parçası olarak IV sıvı aldığında hipernatremi bildirilmemiştir. Bu sonraki çalışmalar, normal susama, suya erişim ve/veya IV sıvı tedavisinin hipernatremiye karşı koruyucu olduğunu düşündürmektedir.
- Aktive kömür uygulamasında hipernatremiye katkıda bulunabilecek faktörler şunlardır:
- Doz : Hipernatremi, uygulanan aktive kömür miktarıyla ilişkilidir; daha yüksek dozlarda ve tekrarlayan uygulamada daha belirgin hipernatremi olasılığı artar.
- Dehidrasyon : Altta yatan dehidrasyon ya da toksisiteye bağlı dehidrasyon gelişimi, hipernatremi riskini belirgin biçimde artırır.
- İleus : Aktive kömürün ozmotik etkileri GI sistem içinde kaldığı süre boyunca devam eder; bu nedenle ileus varlığında hipernatremi riski artar.
- Toksisite : Ozmotik aktif toksinlerin (örn. paintball, çikolata/şeker) veya diüretiklerin alımı, GI sisteme birikimli serbest su kaybına bağlı olarak hipernatremi riskini artırır. Sodyumdan zengin ürünlerin (örn. tuz, oyun hamuru) yutulmasında aktive kömürden kaçınılmalıdır.
- Aktive kömür alan hastalarda, özellikle yukarıdaki risk faktörlerinden herhangi biri varsa, seri sodyum izlemi düşünülmelidir. Klinik bulgular, en sık ataksi, tremor ve nöbet, genellikle uygulamadan sonraki 4 saat içinde gelişir; hızlı hücre içi sıvı kaymaları ve henüz birikmeye zamanı olmayan koruyucu idiyojenik ozmollerin yokluğu nedeniyle akut sodyum yükselmelerinde daha olasıdır. Yükselme hızlıysa sodyum referans aralığında kalsa bile klinik bulgular görülebilir.
- Örnek : Zehirlenme nedeniyle başvuruda sodyum düzeyi 140 mEq/L olan bir köpekte kusturma uygulanır ve aktive kömür verilir; hasta NPO'dur ve IV sıvı tedavisi için yatışını beklemektedir. İki saat sonra köpekte tremor vardır ve ataksiktir. Kontrol sodyum 150 mEq/L'dir; teknik olarak normal bir değer olmasına rağmen serebral hücresel dehidrasyona yol açmaya yeterli, 10 puanlık akut bir yükselmedir.
- Aktive kömür kullanımını izleyen hipernatreminin yönetimi için genel yönergeler:
- Aktive kömürü sonlandırın
- GI sistem işlevselse ve hasta içebiliyorsa oral su alımını artırın
- Hidrasyon durumunu yeniden değerlendirin, IV sıvı hızını buna göre ayarlayın
- Sodyumu 2-4 saat içinde yeniden kontrol edin
- Klinik bulgular varsa veya hipernatremi şiddetliyse (>170 mEq/L):
- Serbest su açığını hesaplayın; kronik hipernatremi bileşeni olmadığı varsayılarak, saatte 1-2 mEq azalma hızı hedefiyle %5 dekstroz çözeltisi (D5W) kullanarak yerine koyun.
- Klinik İpucu : D5W için 4 mL/kg/saat başlangıç hızı sodyumu saatte yaklaşık 1 mEq azaltmalıdır; sodyumun yakın izlemi zorunlu olmaya devam eder ve hız hedeflenen azalma hızına ulaşacak şekilde titre edilmelidir (akut hipernatremi saatte 1-2 mEq, kronik hipernatremi saatte 0,5 mEq).
- Hipofizektomi sonrası hastalarda dikkat edilecek hususlar
- Tanısal görüntüleme ve cerrahi teknikler geliştikçe, hipofiz tümörlerinin rezeksiyonu için transsfenoidal hipofizektomi giderek daha sık tedavi seçeneği olarak kullanılmaktadır. Ancak hipofiz dokusunun total rezeksiyonu, nörohipofizin çıkarılması ADH depolanma ve salınma bölgesini de ortadan kaldırdığından, CDI dahil postoperatif endokrinopatilere yol açma potansiyeline sahiptir. Total hipofizektomi uygulanan köpeklerde plazma ADH konsantrasyonları 24 saat içinde preoperatif düzeylerin altına düşer ve en az 30 gün baskılanmış kalır. ADH yokluğunda hipernatremi cerrahiden sonraki 4 ila 16 saat içinde gelişebilir. Hipofizin tam rezeksiyonunu izleyen CDI olasılığı, dikkatli perioperatif ve postoperatif yönetimi gerektirir.
- Postoperatif CDI için tanı ölçütleri şunlardır:
- USG <1,010
- İdrar çıkışı >10 mL/kg/saat
- Serum Na >160 mEq/L
- Hipofizektomi sonrası CDI, rezeksiyon genişliğine ve hipotalamusa yakınlığa bağlı olarak geçici veya kalıcı olabilir. Hipofizektomi uygulanan köpeklerde bildirilen en geniş seride CDI süresi medyan 9,5 gün olup aralık 0 ile 2161 gün arasındaydı. CDI, 23 köpeğin 17'sinde (%74) geçiciydi; geçici olgularda medyan süre 4 gündü.
- Küçük bir çalışmada, ameliyattan hemen sonra profilaktik olarak uygulanan DDAVP (her 12 saatte bir konjonktival yolla 4 mikrogram), hipofizektomi sonrası ilk 24 saatte akut hipernatremiyi ve izleyen haftalarda CDI benzeri sendromu etkili biçimde önledi. Yaklaşık 1 haftalık tedavi süresi önerilir; tedavi kürünün sonunda poliüride geçici rebound'u önlemek için ilaç aniden kesilmek yerine doz kademeli azaltılır. Bu rebound, tedavi süresince korunan ötonatremi nedeniyle kompansatuvar reseptör ekspresyonunun baskılanmasına bağlı olarak V2 reseptör upregülasyonunun göreceli yetersizliğini yansıtıyor olabilir.
- Hipernatremi riski nedeniyle ilk 24 saatte her 4 ila 6 saatte bir seri serum sodyum izlemi şarttır. DI düzelene veya sabit bir desmopressin dozu belirlenene dek günlük izlem önerilir. Ayrıca idrar çıkışının ve USG'nin günlük değerlendirilmesi önerilir. Hastanede yatış boyunca ve taburculuk sonrasında kısıtlamasız su erişimi sağlanmalıdır. Taburculukta sahiplere su alımını, idrar çıkışını ve dehidratasyon belirtilerini izlemeleri öğretilmelidir; desmopressin atlanırsa veya su erişimi kısıtlanırsa hipernatremi hızla gelişebilir.
- Konjenital hipodipsik hipernatremi
- Köpek ve kedilerde hipodipsik hipernatremi bilgisi olgu serileri ve tekil olgu bildirimleriyle sınırlıdır; sendroma ilişkin en fazla bilgi minyatür schnauzer ve Staffordshire terrier ırklarında mevcuttur.
- Köpekler
- Hipodipsik hipernatremi en sık minyatür schnauzer ve Staffordshire terrier ırklarında görülür. Minyatür schnauzerlerdeki ırk yatkınlığı yapısal neden saptanmadan çok önce fark edilmiş olup kalıtsal bir bileşeni düşündürür; ancak genetik temel bilinmemektedir. Benzer tablolar şu ırklarda bildirilmiştir:
- Great Dane
- Dalmaçyalı
- Cairn terrier
- Labrador retriever
- Melez köpekler
- Neden ve patofizyoloji: Altta yatan lezyon genellikle konjenital orta hat ön beyin malformasyonudur; en sık eşlik eden korpus kallosum agenezisi veya hipoplazisiyle birlikte lobar holoprosensefalidir. Mekanistik açıdan ilgili lezyon, ventral frontal loblar ile diensefalonun bir kısmının ayrılamamasıdır; bu durum susamayı yöneten ön hipotalamik yapıları bozar. Korpus kallosum anormalliği, adipsinin doğrudan nedeni olmaktan çok daha geniş malformasyonun belirtecidir.
- Etkilenen köpeklerin çoğu artan ozmolaliteye yanıt olarak ADH salma yeteneğini korur; bu durum olguların çoğunda CDI'nin katkıda bulunan bir etken olmadığını gösterir. Ancak ozmoreseptörlerin ve ADH salgılayan nöronların anatomik yakınlığı nedeniyle yapısal hastalığı olan hastalarda eşlik eden CDI tanımlanmıştır; poliüri orantısız olduğunda veya hipernatremi alışılmadık ölçüde ağır olduğunda CDI düşünülmelidir.
- Sinyalman ve klinik tablo: Klinik belirtiler tipik olarak yaşamın ilk yılı içinde ortaya çıkar; ancak bir seride başvuru yaşı ortalaması 19 ay olup aralık 3 ile 81 ay arasındaydı. Temel özellik adipsi veya hipodipsidir; hasta ilerleyici dehidratasyon ve hiperozmolaliteye rağmen isteyerek su aramaz. Eşlik eden bulgular arasında ağır ve çoğunlukla kronik hipernatremi, kronik dehidratasyona sekonder azotemi ile tremor, nöbet, ataksi, obtundasyon, başı duvara dayama ve saldırganlık dahil davranış bozuklukları gibi nörolojik belirtiler yer alır. Nörolojik belirtiler hem altta yatan yapısal malformasyonu hem de hipernatreminin kendi etkilerini yansıtabilir; birincil yapısal hastalığı hipernatremiye bağlı işlev bozukluğundan ayırmak için sodyum düzeltmesi sırasında seri nörolojik değerlendirme gereklidir.
- Tanı: Hipernatremi baskın biyokimyasal anormalliktir. İdrar analizi tipik olarak konsantre idrar (USG >1,025 ila 1,035) gösterir; bu durum böbreğin konsantre etme yeteneğinin sağlam olduğunu yansıtır ve bu tabloyu DI'den ayırır. Beyin MRI kesin tanı için şarttır ve yapısal lezyonu güvenilir biçimde tanımlayan tek yöntemdir. Karakteristik bulgular arasında rostral korpus kallosumun yokluğu veya hipoplazisi, septum pellucidum ve fornikste yokluk, kaynaşmış lateral ventriküller, ventral frontal lobların ve singulat girusların ayrılamaması ile hipoplastik olfaktör bulbuslar yer alır. MRI mevcut olmadığında CT iri ventriküler anormallikleri saptayabilir ancak tam tanımlama için yetersizdir.
- Tedavi ve izlem: Altta yatan malformasyon için tedavi yoktur. Yönetim yaşam boyu sürer ve tamamen destekleyicidir. Temel yaklaşım sahip kontrollü serbest su takviyesidir: Su mamaya eklenir veya günde birkaç kez hesaplanmış hacimlerde verilir; çünkü etkilenen köpekler alımı kendi kendilerine düzenleyemez. Ötonatreminin sürdürülmesi için gereken hacim bireyden bireye değişir ve seri izlemle deneme-yanılma yoluyla belirlenmelidir. 20-40 mL/kg/gün takviye hızıyla başlamak makuldür; yanıta göre ayarlama yapılır.
- Eşlik eden kısmi CDI doğrulanmadıkça desmopressin endike değildir. Nöbet aktivitesi olan köpeklerde antikonvülzanlar düşünülebilir. Seri serum sodyum izlemi şarttır; sıklık hastalık stabilitesine göre belirlenir.
- Prognoz: Prognoz çekinceli ile orta arasındadır ve sahip uyumuna ile altta yatan malformasyona bağlı nörolojik defisitlerin ciddiyetine büyük ölçüde bağlıdır. Yalnızca adipsisi olan ve yapısal nörolojik hastalığı hafif veya hiç olmayan köpekler tutarlı su yönetimiyle uzun süre yaşayabilir; olgu bildirimlerinde 2 yılı aşan sağkalım belgelenmiştir, uzun dönem sonuçlar genellikle bildirilmemiştir. Sodyum normalleşmesine rağmen dirençli nöbetleri veya ilerleyici obtundasyonu olan köpeklerde prognoz daha kötüdür.
Prognoz
- Kedilerde hipodipsik hipernatremi nadirdir; lobar holoprozensefali, konjenital hipofiz kistleri ile ilişkili olarak ve idiyopatik ya da kriptojenik bir durum olarak bildirilmiştir. Aşağıdaki olgular mevcut olgu sunumlarını temsil etmektedir.
- Kedide adipsi ve CDI'ye yol açan lobar holoprozensefali: 2 yaşındaki bir DSH, mental durum değişikliği ve ciddi hipernatremi (217 mEq/L) ile getirildi. 2 ay önce 169 mEq/L'lik bir sodyum konsantrasyonu kaydedilmişti; bu durum akut alevlenmeli kronik hipernatremiyi düşündürmekteydi. Sahibi, kedinin gönüllü su içmeye hiç ilgi göstermediğini bildirdi. Beyin MRI'ında serebral hemisferlerin ayrılma başarısızlığı; rostral korpus kallozum, fornix ve septum pellusidum yokluğu ile tek bir kaynaşmış lateral ventrikül saptandı; bulgular lobar holoprozensefali ile uyumluydu.
- Hipernatremiye (ölçüm sırasında Na 170 mEq/L) rağmen ADH 2,3 pg/mL ile düşüktü; bu durum holoprozensefalinin çift mekanizma yoluyla hipernatremiye katkıda bulunabildiğini göstermektedir: hipotalamik susama merkezlerinin bozulması (adipsi) ve eşzamanlı CDI (ADH eksikliği). Not: ADH ölçümü şu anda Kuzey Amerika'da mevcut değildir.
- Kedi uzun vadede su takviyesi (mama yoluyla 40-85 mL/kg/gün) ve oral desmopressin (her 12 saatte bir 25 mikrogram PO) ile başarıyla yönetildi; serum sodyumu normalleşti.
- Kedide hipodipsik hipernatremi ile birlikte lobar holoprozensefali: 2 yaşındaki dişi kısırlaştırılmış bir DSH, 2 aydır süren pelvik uzuv ataksisi, hafif kas tremorları, hipodipsi ve iştahsızlık öyküsüyle getirildi. Belirgin hipernatremi (>180 mmol/L) ve hipersteniüri (USG 1,058) uygun renal konsantre etme yeteneğini doğruladı ve DI'yi dışladı.
- Beyin MRI'ı serebral hemisferlerin ayrılma başarısızlığını; rostral korpus kallozum, fornix ve septum pellusidum yokluğunu ve tek bir kaynaşmış lateral ventrikülü gösterdi; bulgular lobar holoprozensefali ile uyumluydu. Mamaya su takviyesi eklendi ve kedinin takipten çıkmadan önce yaklaşık 3 ay boyunca iyi durumda olduğu bildirildi.
- Kedide adipsik CDI ve ciddi hipernatremiye yol açan konjenital hipofiz kisti: 9 aylık dişi, kısırlaştırılmamış bir DSH, 5 aydır süren obtundasyon, letarji ve adipsi eşliğinde poliüri öyküsüyle getirildi. Başvuruda ciddi hipernatremi (Na 181 mEq/L), azotemi ve hiperkalsemi mevcuttu. Hesaplanan serum ozmolalitesi 385,8 mOsm/L ile belirgin biçimde yüksekti. USG 1,011 idi (izostenürik). İzostenüriye rağmen %64'lük UFWC%, ciddi hipernatremi karşısında uygunsuz serbest su atılımını doğrulayarak DI tanısını destekledi. Beyin MRI'ı bir hipofiz kisti ve konjenital olduğu düşünülen septum pellusidum yokluğunu saptadı. Hipofiz kistine sekonder eşzamanlı primer adipsi ile birlikte CDI tanısı kondu.
- Kedi akut dönemde, sodyum düzeltmesini saatte en fazla 0,5 mEq/L hedefleyen IV sıvılarla (%5 dekstroz ve laktatlı Ringer solüsyonu) yönetildi. Süregelen poliüri nedeniyle 4. günde desmopressin asetat (her 12 saatte bir konjonktival yolla 1 damla) başlandı. Desmopressin sonrası UFWC% negatif oldu (-%65) ve USG 1,028'e yükseldi; bu durum CDI ile uyumlu yanıtı doğruladı. Uzun vadeli yönetim, özofageal beslenme tüpü yoluyla serbest su (80-90 mL/kg/gün, daha sonra gastrostomi tüpüne geçildi) ve devam eden desmopressin tedavisini içeriyordu. Kedi tanıdan 4 yıl sonra klinik olarak iyi durumdaydı ve ciddi hipernatremi nüksü görülmedi.
- Kedide primer hipodipsi ve ciddi hipernatremi: 4,5 yaşındaki erkek kısırlaştırılmış bir DSH, 2 aydır süren kas tremorları, pelvik uzuv ataksisi, iştahsızlık ve poliüri öyküsüyle getirildi. Başvuruda ciddi hipernatremi (Na 219 mmol/L) mevcuttu; daha önce kaydedilmiş sodyum değeri 180 mmol/L'yi aşıyordu, bu da akut alevlenmeli kronik hipernatremiye işaret etmekteydi. Sahibi, kedinin gönüllü su içerken hiç gözlenmediğini bildirdi. Donma noktası depresyonu ile ölçülen serum ozmolalitesi ciddi derecede yüksekti (496 mOsm/kg). Ölçülen idrar ozmolalitesi 1,020'lik USG ile 802 mOsm/kg idi; bu, sağlam renal konsantre etme yeteneğini doğruladı ve DI'yi dışladı. İleri beyin görüntülemesi mevcut değildi; ancak susamadan sorumlu ozmoreseptörleri etkileyen bir hipotalamik lezyondan şüphelenildi.
- Primer hipodipsi tanısı; poliüri yokluğunda kalıcı hipernatremi, sağlam idrar konsantre etme yeteneği ve ihmal edilebilir düzeyde gönüllü su alımına dayanılarak kondu. Kedi akut dönemde, sodyum düzeltmesini 10-12 mmol/gün hedefleyen IV izotonik kristaloidlerle yönetildi; su uygulamasını kolaylaştırmak için 3. günde özofagostomi tüpü yerleştirildi. Uzun vadeli yönetim, günlük toplam su alımını yaklaşık 56-83 mL/kg/gün sağlayan suyla zenginleştirilmiş konserve mamadan oluştu. Kedi tanıdan 20 ay sonra klinik olarak stabil kaldı; ancak 10. ay kontrolünde hafif kalıcı hipernatremi (Na 163 mmol/L) ve rezidüel pelvik uzuv propriosepsiyon defisitleri not edildi.
- Agresyon ve hipotalamik hastalık
- Agresyon, hipotalamik tutulumla ilişkili hipernatremi olgularının birkaçında klinik bulgu olarak tanımlanmıştır; bu durum davranış değişikliği olan hastaları değerlendirirken dikkatli olunması gerektiğini göstermektedir. Normal köpek davranışı büyük ölçüde, ön beyin ve orta beyin bileşenlerini içeren limbik sistem tarafından yönetilir. Limbik sistemin bir bileşeni ön beyin hastalığında sıklıkla etkilendiğinden, agresyon, dezoryantasyon ve uygunsuz yanıtlar gibi davranışsal anormallikler bu anatomik bölgenin hastalıklarında sık görülür. Hipotalamusu ve çevre ön beyin yapılarını etkileyen yapısal lezyonlar bu nedenle, hipernatreminin metabolik etkilerinden bağımsız olarak ya da bu etkilerle eşzamanlı davranış değişikliği oluşturabilir. Hipofiz kistik lezyonları köpeklerde cücelik ve diğer klinik sendromlarla birlikte agresif davranışla da ilişkilendirilmiştir.
- Bildirilen olgular arasında şunlar gözlenmiştir:
- Fokal hipotalamik granülomatöz meningoensefalite (GME) sekonder adipsik hipernatremisi olan 7 yaşındaki bir Doberman pinscher'da, amaçsız dolaşma ve ilerleyici letarjiden oluşan tam klinik sendromdan önce erken başvuru bulgusu olarak karakter dışı agresyon
- Hipodipsik hipernatremisi olan 9 aylık bir minyatür schnauzer'da dezoryantasyon, agresyon, ataksi ve uygunsuz pasiflik, sodyum düzeltmesinden sonra davranış değişmediği için hipernatremiden çok öncelikle yapısal malformasyona bağlandı.
- Lenfositik panhipofizit ve panhipopituitarizmi olan 3 yaşındaki bir Doberman pinscher'da aile üyelerine ve diğer köpeklere yönelik agresyon, tanıdan 15 gün sonra itibaren mevcut olan, kalıcı ve sonuçta tedaviye dirençli bir bulguydu ve ötenazi kararına katkıda bulundu. Yazarlar kalıcı hipotalamit, kortikosteroid yan etkileri ve davranışsal kökeni olası katkıda bulunan faktörler olarak değerlendirdi.
- Hipernatremi ya da hipofiz ve hipotalamik hastalık bağlamında agresyon, yalnızca elektrolit bozukluğuna atfetmek yerine yapısal ön beyin tutulumunun düşünülmesini gerektirmelidir. Sodyum düzeltmesine rağmen devam eden ya da kötüleşen veya hipernatreminin derecesiyle orantısız olan davranış, ileri beyin görüntülemesi gerektirir.
|